Διαβάζοντας το βιβλίο: Χρονοκαταφύγιο

Του Georgi Gospodinov

 

«Στο Χρονοκαταφύγιο ο Γκοσποντίνοφ με τρυφερότητα, χιούμορ και μοναδική ενσυναίσθηση παρατηρεί τη σύγχρονη Ευρώπη και δημιουργεί δύο παράλληλες χώρες: το παρελθόν και το μέλλον. 

 

Ο ΑΦΗΓΗΤΗΣ συναντά τον Γκαουστίν, έναν περιπλανώμενο στον χρόνο ταξιδιώτη, που έχει αποσυνδέσει τη ζωή του από τη σύγχρονη πραγματικότητα και έχει δημιουργήσει την "κλινική για το παρελθόν". Πρόκειται για ένα ίδρυμα που προσφέρει μια πρωτότυπη θεραπεία για τους πάσχοντες από Αλτσχάιμερ: κάθε όροφος αναπαράγει λεπτομερώς μια δεκαετία του περασμένου αιώνα. Οι ασθενείς χάνουν την αίσθηση του παρόντος και του μέλλοντος και μεταφέρονται πίσω στον χρόνο, ξεκλειδώνουν και αναβιώνουν τις αναμνήσεις τους.

Ο ΓΚΟΣΠΟΝΤΙΝΟΦ με την υπέροχα αποσπασματική γραφή του αποδεικνύει, ξανά, ότι μπορεί να μας ξαφνιάζει και να μας κρατά σε εγρήγορση. Τι σημαίνει άνοια, τι είναι το γήρας, πώς επιλέγει κανείς τον κόσμο που θα ζήσει αλλά και τι θα κρατήσει από τον εαυτό του πριν πεθάνει, τι σημαίνει Δύση και τι Ανατολή, πόσο απέχει το έθνος από τη μύγα; Τι είναι ο θάνατος;

ΣΥΝΔΥΑΖΟΝΤΑΣ την ειρωνεία και τη νοσταλγία, και εναλλάσσοντας διαφορετικά είδη γραφής ο συγγραφέας διερευνά το τέρας του παρελθόντος και πώς αυτό επηρεάζει μια ζωή με αβέβαιο μέλλον» (Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Το βιβλίο ασχολείται με τη δημιουργία μιας κλινικής για ασθενείς με Αλτσχάιμερ, όπου κάθε όροφος θα αναπαριστά μια διαφορετική δεκαετία του 20^ου αιώνα. Το παρελθόν αποτελεί αρχικά καταφύγιο μνήμης για όσους δεν μπορούν να ζήσουν στο παρόν, σταδιακά, όμως το εγχείρημα λαμβάνει ευρύτερες διαστάσεις: άνθρωποι χωρίς άνοια, αλλά και ολόκληρα κράτη, αρχίζουν να στρέφονται συνειδητά στο παρελθόν ως μια λύση απέναντι στην ανασφάλεια του παρόντος.  Το παρελθόν από τόπος παρηγοριάς, γίνεται ένας δρόμος φυγής  από τις ευθύνες του παρόντος.

Η μνήμη συνδέεται με την ταυτότητα. Όταν ο άνθρωπος χάνει τη μνήμη αποσυντίθεται, ενώ όταν εξιδανικεύεται, διαστρεβλώνει την πραγματικότητα που τον αφορά. Ένα ερώτημα που κυριαρχεί είναι: ποια μνήμη μας είναι απαραίτητη ώστε να υπάρχουμε; Επίσης, ο χρόνος παρουσιάζεται όχι ως μια γραμμική πρόοδος, αλλά ως μια τραυματική εμπειρία, όπου το παρόν είναι δύσκολο, το μέλλον φαίνεται αβέβαιο και το παρελθόν μοιάζει ασφαλές επειδή είναι ήδη γνωστό. Ο άνθρωπος προτιμά να βιώνει τον πόνο της μνήμης παρά να ζει με τον φόβο του αγνώστου.

"Δεν είναι παράξενο, μου είπε κάποτε ο Γκαουστίν, πάντα πεθαίνουν οι άλλοι, εμείς οι ίδιοι όμως ποτέ".

Ο συγγραφέας Georgi Gospodinov είναι ο μεγάλος νικητής του Διεθνούς Βραβείου Booker 2023, του σημαντικότερου λογοτεχνικού βραβείου, για το μυθιστόρημά του Χρονοκαταφύγιο.

 

Πηγή:

Georgi Gospodinov. 2021. Χρονοκαταφύγιο. Εκδόσεις Ίκαρος.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: Ο κηπουρός και ο θάνατος

Του Georgi Gospodinov

 

«’’Ο πατέρας μου ήταν κηπουρός. Τώρα είναι κήπος". 

 

ΕΝΑΣ ΑΝΤΡΑΣ κάθεται δίπλα στο κρεβάτι του άρρωστου πατέρα του καταγράφοντας πότε αμείλικτα και πότε τρυφερά τη ζωή του. Μέχρι την αυγή του τελευταίου τους πρωινού μαζί. Ενός πατέρα που γεννήθηκε μετά τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο στη Βουλγαρία. Ενός αθεράπευτου καπνιστή και επαναστάτη. Ενός άντρα που ήξερε πώς να αποτυγχάνει με ηρωικό αυτοσαρκασμό.

Ο ΚΗΠΟΣ που δημιούργησε στην άγονη αυλή του χωριού, που πρώτα τον έσωσε και μετά τον σκότωσε, σήμερα παραμένει η ζωντανή κληρονομιά του: παιώνιες και πατάτες, τριαντάφυλλα και κερασιές - και πάνω απ' όλα, ατελείωτες ιστορίες. Χωρίς αυτόν ωστόσο, το παρελθόν του γιου του αρχίζει να ραγίζει σιωπηλά. Γιατί το τέλος των πατέρων μας είναι και τέλος ενός κόσμου.

Τέσσερα χρόνια μετά το Χρονοκαταφύγιο (International Booker Prize 2023), ο Georgi Gospodinov παρουσιάζει μια σπαρακτική προσωπική ιστορία- έναν ύμνο στον πιο στενό οικογενειακό δεσμό, με τη μελαγχολική ματιά ενός ποιητή και τη γλώσσα ενός σπουδαίου συγγραφέα. "Ένα βιβλίο όχι για τον θάνατο, αλλά για τη ζωή που σβήνει. Υπάρχει διαφορά"». (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Ένα βιβλίο που σε κρατάει από την αρχή μέχρι το τέλος και σε οδηγεί άμεσα στο βίωμα του συγγραφέα. Ένα βιβλίο βαθιά υπαρξιακό, που πραγματεύεται με απλότητα και ένταση το αναπόφευκτο του θανάτου και τη σχέση του ανθρώπου με τον χρόνο και τη μνήμη.

Ο πατέρας του, που ήταν κηπουρός, συμβόλιζε τον άνθρωπο που καλλιεργεί τη ζωή: φυτεύει, φροντίζει και περιμένει τη σοδειά. Ο θάνατος εμφανίζεται ξαφνικά και σταματά κάθε προσπάθεια, υπενθυμίζοντας την αξία της ζωής και το αναπόφευκτο του θανάτου. Ο θάνατος είναι αναπόσπαστο μέρος της ύπαρξης και έτσι θα πρέπει να τον αποδεχτούμε. Το βιβλίο μιλάει για τον θάνατο, αλλά δίνει έμφαση στη ζωή, καθώς εστιάζει το πώς ζούμε μέχρι να φτάσει ο θάνατος.   

 

Πηγή:

Georgi Gospodinov. 2025. Ο κηπουρός και ο θάνατος. Μτφρ. Α. Ιωαννίδου. Εκδόσεις Ίκαρος.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: Οιδιπόδειο σύμπλεγμα και οιδιπόδειος μύθος

Του Erich Fromm

 

«Με το κείμενό του "Οιδιπόδειο σύμπλεγμα και οιδιπόδειος μύθος" ο Erich Fromm αποφασίζει να αναμετρηθεί με ό,τι θεωρείται, ακόμη και σήμερα, εν πολλοίς ως ο "ακρογωνιαίος λίθος" της φροϋδικής ψυχανάλυσης, το οιδιπόδειο σύμπλεγμα και την "αιμομικτική" σχέση μεταξύ γιου και μητέρας. 

 

Εξετάζοντας τη σχέση του φροϋδικού συμπλέγματος με τον αρχαιοελληνικό μύθο του Οιδίποδα και συγκεκριμένα με τη σοφόκλεια "τριλογία" -Οιδίπους Τύραννος, Οιδίπους επί Κολωνώ και Αντιγόνη-, ο Fromm ερωτά ευθέως: "δικαιούνταν ο Freud να συμπεράνει ότι ο μύθος αυτός επιβεβαιώνει την άποψή του πως ασυνείδητες αιμομικτικές ενορμήσεις και το συνεπαγόμενο μίσος κατά του πατέρα-αντιζήλου μπορούν να ανιχνευτούν σε κάθε αρσενικό παιδί;" Αντί για μια οριστική απάντηση προβαίνει σε μία θεωρητική υπόθεση με ψυχαναλυτικές, αλλά και πολιτικές συνδηλώσεις, καθώς μέσα από την εξέταση της κοινωνικής αλλαγής από το μοντέλο της μητριαρχίας σε εκείνο της πατριαρχίας, εστιάζει όχι στη σχέση μητέρας-γιου, αλλά στη σχέση του γιου με τον πατέρα». (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου).

"[...] ο μύθος μπορεί να γίνει κατανοητός ως σύμβολο όχι της αιμομικτικής αγάπης ανάμεσα σε μητέρα και γιο, αλλά της εξέγερσης του γιου ενάντια στην εξουσία του πατέρα, στο πλαίσιο της πατριαρχικής οικογένειας. Ο γάμος του Οιδίποδα και της Ιοκάστης είναι μόνο ένα δευτερεύον στοιχείο, μόνο ένα από τα σύμβολα της νίκης του γιου που παίρνει τη θέση του πατέρα του και, μαζί με αυτήν, όλα τα προνόμιά του". (Erich Fromm)

Το βιβλίο αυτό είναι ένα φιλοσοφικό και ψυχαναλυτικό δοκίμιο, στο οποίο ο Fromm επανεξετάζει κριτικά τη φροϋδική ερμηνεία του μύθου του Οιδίποδα. Ο συγγραφέας μετατοπίζει το ενδιαφέρον από τη βιολογική ορμή στη σχέση εξουσίας, ευθύνης και ελευθερίας. Ο μύθος αποκτά κοινωνικό και πολιτικό περιεχόμενο, ενώ ο άνθρωπος αποτελεί το ον που αγωνίζεται να γνωρίσει την αλήθεια και να αναλάβει τις συνέπειες των πράξεών του.

 

Πηγή:

Erich Fromm. 2025. Οιδιπόδειο σύμπλεγμα και οιδιπόδειος μύθος. Εκδόσεις Πλέθρον.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: «Τα βρώμικα χέρια»

Του Ζαν-Πολ Σαρτρ

 

«Ένα ισόγειο σπιτάκι δίπλα στον μεγάλο δρόμο. Δεξιά η είσοδος και ένα παράθυρο με κλειστά τα παντζούρια. Στο βάθος, το τηλέφωνο πάνω σ' ένα κομοδίνο. Αριστερά, προς το βάθος, μια πόρτα. Τραπέζι, καρέκλες. Έπιπλα ετερόκλητα και φτηνά. Αισθάνεσαι πως το πρόσωπο που μένει μέσα σ' αυτό το χώρο δεν ενδιαφέρεται καθόλου για την επίπλωση. Αριστερά, δίπλα στην πόρτα, ένα τζάκι. Πάνω απ' το τζάκι ένας καθρέφτης. Ακούγονται αυτοκίνητα που περνάνε έξω στο δρόμο. Κορναρίσματα. Κλάξον» (από την εισαγωγή του βιβλίου, η πρώτη εικόνα, σελ. 11).

 

Ένα έργο του Σαρτρ, με πολιτικά και υπαρξιακά στοιχεία, το οποίο εξετάζει τη σχέση ανάμεσα στην ηθική, την πολιτική δράση και την ατομική ευθύνη. Το έργο λαμβάνει χώρα σε ένα επαναστατικό πολιτικό περιβάλλον και κινείται γύρω από το δίλημμα του Ουγκώ, ο οποίος καλείται να δολοφονήσει έναν ηγέτη του κόμματος για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας. Το κύριο ερώτημα που θέτει ο Σαρτρ είναι: μπορεί η πολιτική δράση να παραμείνει ηθικά ‘’καθαρή’’; Η απάντηση που έμμεσα δίνεται είναι αρνητική, καθώς όποιος δρα πολιτικά αναγκάζεται να λερώσει τα χέρια του.

Το έργο κινείται ανάμεσα στην ελευθερία του ανθρώπου να επιλέγει και στο βάρος της ευθύνης που φέρει κάθε επιλογή. Η πράξη δεν δικαιολογείται από καμία ιδεολογία, καθώς ο άνθρωπος θεωρείται ότι είναι απόλυτα υπεύθυνος για τις συνέπειές της. Ο Σαρτρ αναδύει την τραγικότητα της πολιτικής πράξης, όπου η ηθική καθαρότητα συγκρούεται με την αποτελεσματικότητα. Μέσα από το έργο αυτό φαίνεται το υπαρξιακό βάρος της επιλογής και η αδυναμία του ανθρώπου να αποφύγει την ευθύνη της πράξης του.

 

Πηγή:

Ζαν- Πολ Σαρτρ. Τα βρώμικα χέρια. Εκδόσεις Αιγόκερως/ Θέατρο.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: Ο ευτυχισμένος θάνατος

Του Αλμπέρ Καμύ

 

«Το θέμα αυτού του μυθιστορήματος του Αλμπέρ Καμύ είναι η επίμονη αναζήτηση της ευτυχίας ακόμα κι όταν το τίμημά της είναι το έγκλημα. Τις περιπέτειες του ήρωα, του Μερσώ (το ίδιο όνομα με τον πρωταγωνιστή του Ξένου), τροφοδοτεί η εμπειρία μιας δύσκολης και παθιασμένης νιότης -φτώχια, αρρώστια, ταξίδια στην κεντρική Ευρώπη και στην Ιταλία, η ζωή συντροφιά με τις τρεις φίλες του στο "Σπίτι μπροστά στον κόσμο" ("ένα σπίτι στο οποίο δεν διασκεδάζεις αλλά ένα σπίτι όπου νιώθεις ευτυχισμένος") αλλά και η μοναχική ζωή στα ριζά του βουνού Σενουά. Ο ευτυχισμένος θάνατος γράφτηκε στη δεκαετία του '30 αλλά εκδόθηκε μετά το θάνατο του συγγραφέα» (Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

 

«Ο Μερσώ ανάσανε δυνατά την πικρή και μοσχοβόλα μυρωδιά που ευλογούσε τούτη τη βραδιά τον γάμο του με τη γη. Αυτό το βράδυ που έπεφτε πάνω στον κόσμο, στο δρομάκι ανάμεσα στα λιόδεντρα και τους σχίνους, πάνω στ' αμπέλια και στο κοκκινόχωμα, κοντά στη θάλασσα που σιγοσφύριζε, αυτό το βράδυ τον πλημμύριζε σαν φουσκονεριά. Παρόμοια βράδια ήταν γι' αυτόν σαν μια υπόσχεση ευτυχίας κι όταν το ένιωσε πράγματι σαν μια ευτυχία, μπόρεσε να υπολογίσει το δρόμο που διέτρεξε από την ελπίδα ως την κατάκτηση. Με την αθωότητα στην καρδιά του δεχόταν τούτο τον πράσινο ουρανό κι αυτή τη νοτισμένη από έρωτα γη με την ίδια τρεμούλα πάθους και πόθου, όπως όταν σκότωσε τον Ζαγραίο με την αθωότητα στην καρδιά» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Ο Πατρίς Μερσώ συνειδητοποιεί ότι η ευτυχία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς απόλυτη ελευθερία. Η δολοφονία του Ρολάν Ζαγκέρ, που ήταν ένας ανάπηρος αλλά πλούσιος άνδρας, αποτελεί την αφετηρία για την αναζήτηση μιας ζωής που θα είναι απαλλαγμένη από κοινωνικούς και οικονομικούς περιορισμούς. Ο Καμύ παρουσιάζει την πράξη ως μια πράξη με υπαρξιακό ρίσκο. Η ευτυχία για τον Καμύ συνδέεται με την αποδοχή της θνητότητας και τη συμφιλίωση με τον εαυτό. Ο Μερσώ γνωρίζοντας τον επικείμενο θάνατό του, προσπαθεί και καταφέρνει να ζήσει με πληρότητα το παρόν, χωρίς ψευδαισθήσεις ή παρηγοριά.

Σύμφωνα με τον Καμύ, η ευτυχία δεν έρχεται σε αντίθεση με τον θάνατο, αλλά τον προϋποθέτει. Μόνο όταν ο άνθρωπος αποδεχτεί τη βεβαιότητα του τέλους, θα καταφέρει να ζήσει αυθεντικά και συνειδητά. Ο Καμύ συνδέει την ελευθερία, με την ευθύνη του ατόμου για την επιλογή των πράξεών του. Οπότε η ελευθερία συνδέεται με ένα βάρος, που κουβαλάει το άτομο. Επομένως, πρόκειται για ένα έργο που εξετάζει το πώς μπορεί ο άνθρωπος να ζήσει και να πεθάνει χωρίς ψευδαισθήσεις, αλλά με αξιοπρέπεια.

 

Καμύ, Αλμπέρ. (2010). Ο ευτυχισμένος θάνατος. Εκδόσεις Καστανιώτη.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: «Τα τρομερά παιδιά»

Του Ζαν Κοκτώ

 

Ο Ζαν Κοκτώ αφηγούμενος την ιστορία αυτών παιδιών- αδελφού και αδελφής- που προεκτείνουν στη ζωή τα παιχνίδια της φαντασίας τους, έγραψε αυτό το μυθιστόρημα- αριστούργημα. 

 

Ο Ζοζέφ Κεσσέλ έγραψε για τα τρομερά παιδιά. Θα ήθελα μόνο να απαριθμήσω μια προς μια τις αρετές αυτού του βιβλίου, μοναδικού από τον τόνο του, την ατμόσφαιρά του, την λεπτότητά του και τη βία του. Έργο ανδρός που βρισκόταν στο προοίμιο της ζωής των ονείρων και του θανάτου. Τα τρομερά παιδιά συνιστούν συγχρόνως το πιο σπαρακτικό ποίημα και το πιο αντικειμενικό μυθιστόρημα.

Ο Ε. Ζαλού είπε πως: ‘’μόνο ένας ποιητής θα μπορούσε να γράψει ένα έργο που του αγγίζει αυτή τη μαγική καμπή’’ (Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Το βιβλίο διερευνά τα όρια της εφηβείας, της εξάρτησης και της αυτοκαταστροφικής αγάπης. Στο επίκεντρο βρίσκονται ο Πωλ και η Ελιζαμπέτ, που είναι δεμένα σε έναν δεσμό, ο οποίος λειτουργεί ταυτόχρονα ως καταφύγιο και ως φυλακή. Ο Κοκτώ παρουσιάζει την παιδική και εφηβική ηλικία όχι ως περίοδο αθωότητας και ανεμελιάς, αλλά ως πεδίο έντονων παθών, βίας και χειρισμού. Το ‘’παιχνίδι’’ που παίζουν τα δύο αδέρφια μέσα στο δωμάτιό τους απεικονίζει τον πραγματικό κόσμο, αποτελώντας μια μικρογραφία που έχει τους δικούς της κανόνες και ιεραρχίες, χωρίς σύνδεση με την κοινωνική πραγματικότητα. Πρόκειται για έναν κλειστό κόσμο, που λειτουργεί ως άρνηση της ενηλικίωσης και των ευθυνών και των απαιτήσεων του κόσμου.

Η σχέση των δύο αδελφιών χαρακτηρίζεται από ζήλια, εξάρτηση και υποβόσκοντα ερωτικά στοιχεία, που δεν γίνονται συγκεκριμένα, αν και περιγράφονται. Οι δύο ήρωες αγαπιούνται με τρόπο απόλυτο, όπου η αγάπη σημαίνει αιχμαλωσία και απουσία ελευθερίας, εμποδίζοντας την ανάπτυξη και την ωρίμανση. Η κοινωνική ένταξη ή η πιθανότητας ενός έρωτα αποτελούν απειλή και οδηγούν σε καταστροφικές αντιδράσεις. Μέσα από το βιβλίο αποτυπώνεται η σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης ψυχής και η επικίνδυνη δύναμη των κλειστών, απόλυτων σχέσεων. Πρόκειται για ένα βιβλίο που θέτει ερωτήματα για την ταυτότητα, την ελευθερία και το τίμημα της συναισθηματικής προσκόλλησης.  

 

Ζαν Κοκτώ. 1983. Τα τρομερά παιδιά. Γαλαξίας, Εκδόσεις Ερμείας.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Βλέποντας την ταινία: "A Merry Scottish Christmas"

Η ταινία A Merry Scottish Christmas (2023) αποτελεί μια ευχάριστη χριστουγεννιάτικη παραγωγή, που δίνει έμφαση στην οικογένεια, τις οικογενειακές σχέσεις, τη συναισθηματική επανασύνδεση και τη δύναμη των αναμνήσεων. Η ιστορία περιστρέφεται γύρω από δύο αποξενωμένα αδέλφια που επιστρέφουν στη Σκοτία για να περάσουν τις γιορτές με τη μητέρα τους, σε ένα σκηνικό που συνδυάζει το χριστουγεννιάτικο πνεύμα με τη ρομαντική εικόνα ενός παλιού κάστρου. Μέσα από αυτή την επιστροφή, έρχονται στην επιφάνεια παλιά συναισθήματα, ανεκπλήρωτα όνειρα και επιλογές ζωής που ζητούν επανεκτίμηση. Επίσης, η ταινία διαπραγματεύεται τα οικογενειακά μυστικά, τα οποία επηρεάζουν τις σχέσεις και δημιουργούν χάσματα και απορίες. 

 

Η ταινία ξεχωρίζει για τη ζεστή και οικεία ατμόσφαιρά της, καθώς και για τη χημεία των πρωταγωνιστών, οι οποίοι αποδίδουν πειστικά την αδελφική σχέση με τις εντάσεις και την αγάπη που τη συνοδεύουν. Το σκωτσέζικο τοπίο δημιουργεί ένα παραμυθένιο φόντο, το οποίο μας ταξιδεύει στη Σκωτία, σε ένα όμορφο χειμωνιάτικο τοπίο, δημιουργώντας ένα αίσθημα απόδρασης. Οι οικογενειακές σχέσεις είναι δύσκολες, αλλά και εύθραυστες, καθώς συχνά συσσωρεύονται εσωτερικές συγκρούσεις, απωθημένα συναισθήματα και επαναπροσδιορισμό της ταυτότητας μέσα από το οικογενειακό περιβάλλον. Τα δύο αδέρφια έχουν απομακρυνθεί τόσο γεωγραφικά όσο και συναισθηματικά, καθώς έχουν επιλέξει διαφορετικούς τρόπους διαχείρισης του παρελθόντος και των προσωπικών επιλογών.

Η επιστροφή στο πατρικό σπίτι λειτουργεί ως ένας χώρος μνήμης, όπου αναδύονται παιδικά βιώματα, ρόλοι που έχουν παγιωθεί και άλυτες συγκρούσεις. Η Σκωτία και το κάστρο είναι ένα σκηνικό, που συμβολίζουν τη σταθερότητα, την παράδοση και τη συνέχεια, σε αντίθεση με τη σύγχρονη, πιεστική ζωή των πρωταγωνιστών. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι χαρακτήρες αναγκάζονται να έρθουν αντιμέτωποι με την απόσταση ανάμεσα σε αυτό που είναι και σε αυτό που θα ήθελαν να είναι- απόσταση ανάμεσα στον πραγματικό και τον ιδανικό εαυτό.

Η μητέρα λειτουργεί ως συνδετικός κρίκος, αλλά και ως ένας καθρέφτης ενοχών και ανεκπλήρωτων επιθυμιών. Η αποκάλυψη του οικογενειακού μυστικού φέρνει στην επιφάνεια συναισθήματα ενοχής, ματαίωσης και φόβου απώλειας, αναγκάζοντας τα αδέλφια να επανεξετάσουν τις επιλογές τους και τη σχέση τους τόσο μεταξύ τους όσο και με το παρελθόν τους. Τα δύο αδέρφια ζουν ανεξάρτητα από την οικογένειά τους και έχουν μια «στρωμένη» ζωή, ενώ όταν επιστρέφουν στην οικογένεια αποκαλύπτουν την ανάγκη που έχουν για αποδοχή, κατανόηση και συναισθηματική ασφάλεια. Είναι μια ευκαιρία να αξιολογήσουν τη ζωή τους, να έρθουν αντιμέτωποι με τις επιλογές και τον εαυτό τους και να απαντήσουν στο τι τελικά θέλουν. Αυτό απαιτεί επαναδιαπραγμάτευση της ταυτότητας και των σχέσεών τους μέσα από την κατανόηση και την αποδοχή, το αίσθημα του ανήκειν και τη συγχώρεση.

Ωστόσο, η πλοκή ακολουθεί προβλέψιμα μονοπάτια και δεν αποφεύγει τα γνωστά κλισέ: συναισθηματικές αποκαλύψεις, γρήγορες συμφιλιώσεις και ένα αισιόδοξο τέλος χωρίς ιδιαίτερες εκπλήξεις. Παρ’ όλα αυτά, A Merry Scottish Christmas πετυχαίνει τον βασικό της στόχο: να προσφέρει μια ήρεμη, τρυφερή και ευχάριστη εμπειρία θέασης, ιδανική για τις ημέρες των Χριστουγέννων, χωρίς μεγάλες απαιτήσεις αλλά με αρκετή συναισθηματική ζεστασιά.

 

Ταινία:

“A Merry Scottish Christmas" (2023). Του Dustin Rikert. Σενάριο: Andrea Canning & Audrey Shulman.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Βλέποντας την ταινία: Έχετε κάνει κράτηση;

No Reservations (2007)

 

Η ταινία No Reservations (2007) αποτελεί ένα ρομαντικό δράμα με κωμικά στοιχεία, το οποίο χρησιμοποιεί τον κόσμο της υψηλής γαστρονομίας ως φόντο για να αφηγηθεί μια ιστορία απώλειας, συναισθηματικής άμυνας και σταδιακής μεταμόρφωσης. Στο επίκεντρο βρίσκεται η Κέιτ, μια επιτυχημένη και τελειομανής σεφ, της οποίας η ζωή είναι αυστηρά δομημένη γύρω από τον έλεγχο, την πειθαρχία και την απόλυτη αφοσίωση στη δουλειά της, η οποία είναι ιδιαίτερα απαιτητική και ανταγωνιστική.

 

Η ξαφνική απώλεια της αδελφής της ανατρέπει βίαια αυτή την ισορροπία και φέρνει την Κέιτ αντιμέτωπη με έναν ρόλο για τον οποίο δεν ήταν προετοιμασμένη: εκείνον της φροντίδας και της συναισθηματικής εγγύτητας. Καλείται να αναλάβει τον ρόλο του φροντιστή. Η ανιψιά της, ένα παιδί βυθισμένο στο δικό του πένθος, λειτουργεί ως καθρέφτης της καταπιεσμένης θλίψης της Κέιτ. Η ταινία αναδεικνύει με ευαισθησία το πώς το πένθος δεν εκφράζεται πάντα μέσα από δάκρυα, αλλά συχνά μέσα από σιωπή, αποφυγή και υπερβολικό έλεγχο. Ο κάθε άνθρωπος εκδηλώνει με τον δικό του τρόπο το πένθος για την απώλεια.

Παράλληλα, η είσοδος του Νικ, ενός πιο αυθόρμητου και συναισθηματικά ανοιχτού σεφ, έρχεται να ταράξει περαιτέρω τις άμυνες της πρωταγωνίστριας. Η σχέση τους λειτουργεί όχι μόνο ως ρομαντικό στοιχείο, αλλά και ως καταλύτης εσωτερικής αλλαγής, καθώς και ως ένας συνδετικός κρίκος ανάμεσα στην Κέιτ και τη μικρή. Ο Νικ αντιπροσωπεύει έναν διαφορετικό τρόπο ζωής: λιγότερο άκαμπτο, πιο βιωματικό, πιο ανθρώπινο. Μέσα από τη σύγκρουση αυτών των δύο κόσμων, η ταινία φωτίζει τη δυσκολία αλλά και την αναγκαιότητα του να αφήνεται κανείς ευάλωτος.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο συμβολισμός του φαγητού. Η κουζίνα, αρχικά χώρος ελέγχου και αυστηρότητας, μετατρέπεται σταδιακά σε χώρο σύνδεσης, φροντίδας και επικοινωνίας. Το φαγητό παύει να είναι απλώς επαγγελματική τελειότητα και γίνεται μέσο συναισθηματικής επαφής, τόσο με το παιδί όσο και με τον Άλλο.

Αφηγηματικά, η No Reservations ακολουθεί γνώριμες διαδρομές του είδους και δεν αποφεύγει τα κλισέ. Ωστόσο, η δύναμή της δεν βρίσκεται στην πρωτοτυπία της πλοκής, αλλά στη θεματική της: στην ανάγκη του ανθρώπου να μάθει να ζει όχι μόνο με πειθαρχία, αλλά και με συναίσθημα· όχι μόνο με έλεγχο, αλλά και με αποδοχή. Η ταινία μιλά για το πένθος, τη μοναξιά και τον φόβο της οικειότητας με τρόπο ήπιο και προσιτό, χωρίς να γίνεται βαρύ ή μελαγχολικό.

Συνολικά, το No Reservations είναι μια ταινία για τη σταδιακή μετακίνηση από την αυτάρκεια στη σύνδεση. Υπενθυμίζει ότι, όσο κι αν προσπαθούμε να οργανώσουμε τη ζωή μας με ακρίβεια, υπάρχουν στιγμές που απαιτούν να αφήσουμε χώρο για το απρόβλεπτο, το συναίσθημα και τη σχέση. Και τελικά, όπως και στη μαγειρική, έτσι και στη ζωή, το πιο σημαντικό συστατικό δεν είναι η τελειότητα, αλλά η παρουσία και η αγάπη, η αλληλεπίδραση με τους άλλους και τα συναισθήματα.

 

Ταινία:

No Reservations (Έχετε κάνει κράτηση;). 2007. Του Scott Hicks.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

 

 

Βλέποντας την ταινία: Letters to Santa

Γράμματα στον Άγιο- Βασίλη

 

Η ταινία «Letters to Santa» του Stimpson είναι μια συγκινητική ιστορία που αξιοποιεί το χριστουγεννιάτικο πλαίσιο για να αναδείξει βαθύτερα ανθρώπινα συναισθήματα και αξίες. Παρότι το θέμα της φαίνεται απλό, η ταινία εστιάζει κυρίως στο εσωτερικό βίωμα των ηρώων και όχι στη δράση, δίνοντας έμφαση στη συναισθηματική διάσταση της αφήγησης, στη ζεστασιά και την πίστη στη δύναμη της οικογένειας.

 

Η υπόθεση περιστρέφεται γύρω από δύο παιδιά που λαμβάνουν ένα μαγικό στυλό από τον Άγιο Βασίλη και το χρησιμοποιούν για να γράψουν τις ευχές τους, με σημαντικότερη την επανένωση των αποξενωμένων γονιών τους. Κεντρικός άξονας της ταινίας είναι η ελπίδα και η ανάγκη του ανθρώπου να πιστέψει σε κάτι καλό, ακόμη και όταν η πραγματικότητα είναι σκληρή ή απογοητευτική. Τα γράμματα προς τον Άγιο Βασίλη με τη χρήση ενός μαγικού στυλού προέρχονται από δύο αδέρφια, που προσπαθούν να βρουν τρόπο για να επανενωθούν οι γονείς τους που βρίσκονται σε διάσταση. Ζητούν από τον Άγιο Βασίλη να είναι και πάλι μαζί οι γονείς τους, αφήνοντας γράμματα στο γραμματοκιβώτιο, από όπου τα παραλαμβάνει η γιαγιά των παιδιών και προσπαθεί να τα υλοποιήσει.

Τα γράμματα στην ταινία λειτουργούν συμβολικά ως μέσο εξομολόγησης και επικοινωνίας, ως μια έκφραση αναγκών: μέσα από αυτά, οι ήρωες εκφράζουν επιθυμίες που δεν αφορούν μόνο υλικά αγαθά, αλλά συναισθηματικές ανάγκες, όπως η αγάπη, η αποδοχή και η ασφάλεια και κυρίως η αποκατάσταση των οικογενειακών σχέσεων.

Παράλληλα, η ταινία αναδεικνύει τη δύναμη της παιδικής ματιάς απέναντι στη ζωή. Η πίστη στο θαύμα, η αθωότητα και η ειλικρίνεια των συναισθημάτων έρχονται σε αντίθεση με τον κυνισμό, τον θυμό ή την απογοήτευση των ενηλίκων. Με αυτόν τον τρόπο, ο θεατής καλείται να επανασυνδεθεί με απλές, αλλά ουσιαστικές αξίες που συχνά παραμελούνται. Η ταινία συνδυάζει την απλότητα με ένα μήνυμα συναισθηματικής ζεστασιάς: τη δύναμη των παιδιών, της πίστης και της αγάπης μέσα σε οικογενειακές δυσκολίες.

Συνολικά, το «Letters to Santa» του Stimpson είναι μια λιτή αλλά ουσιαστική ταινία που χρησιμοποιεί τα Χριστούγεννα ως αφορμή για να μιλήσει για την ανθρώπινη ανάγκη για ελπίδα, επικοινωνία και συναισθηματική ζεστασιά. Το μήνυμά της είναι ότι, ακόμη και σε δύσκολες συνθήκες, η πίστη στο καλό και η δύναμη της καρδιάς μπορούν να δώσουν νόημα και φως στη ζωή. Η ταινία προσφέρει μια ζεστή και εορταστική ατμόσφαιρα, αναδεικνύοντας το πνεύμα των Χριστουγέννων. Το θέμα της επανένωσης της οικογένειας και της ανάγκης των παιδιών να είναι μαζί οι γονείς τους βρίσκεται στο επίκεντρο της ταινίας.

 

Ταινία:

«Letters to Santa» του John Stimpson, 2003.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Βλέποντας την ταινία: A sudden case of Christmas

Η ταινία A Sudden Case of Christmas κινείται στο πλαίσιο της χριστουγεννιάτικης οικογενειακής ταινίας, αξιοποιώντας το μοτίβο της γιορτής ως συμβολικού χώρου επανένωσης, συμφιλίωσης και συναισθηματικής αποκατάστασης. Με μια ευρηματική αφετηρία —τον εορτασμό των Χριστουγέννων καταμεσής του καλοκαιριού— η ταινία επιχειρεί να αναδείξει τη δύναμη της παιδικής επιθυμίας και της οικογενειακής ανάγκης για συνοχή, ακόμη και όταν οι ενήλικες μοιάζουν ανήμποροι να διαχειριστούν τις συγκρούσεις τους.

 

Στο επίκεντρο της αφήγησης βρίσκεται το παιδί, το οποίο λειτουργεί ως ηθικός και συναισθηματικός καταλύτης. Η μικρή πρωταγωνίστρια, αντιμέτωπη με την επικείμενη διάλυση της οικογένειάς της, προσπαθεί μέσα από ένα «χριστουγεννιάτικο θαύμα» να επαναφέρει την ενότητα και τη ζεστασιά που νιώθει ότι χάνεται. Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία: το παιδί εκφράζει την αγνή ανάγκη για σταθερότητα, ασφάλεια και αγάπη, αναδεικνύοντας παράλληλα τη δυσκολία των ενηλίκων να επικοινωνήσουν ουσιαστικά και να αναλάβουν συναισθηματική ευθύνη, χαμένοι μέσα στην καθημερινότητα και στις υποχρεώσεις και σε ψευδείς προσδοκίες για επαγγελματική και οικονομική ανέλιξη.

Η ταινία πραγματεύεται με ήπιο και προσιτό τρόπο θέματα όπως ο χωρισμός, η οικογενειακή αποδιοργάνωση και η απώλεια της αίσθησης του «μαζί», η απώλεια της ταυτότητας του καθενός μέσα στη σχέση και οι καθημερινές τριβές. Παρότι το ύφος της παραμένει ανάλαφρο και συχνά κωμικό, πίσω από την επιφάνεια διαφαίνεται μια βαθύτερη μελαγχολία: η συνειδητοποίηση ότι τα Χριστούγεννα —και κάθε γιορτή— δεν μπορούν από μόνα τους να «διορθώσουν» τις ρωγμές στις σχέσεις, αλλά μπορούν να λειτουργήσουν ως αφορμή για ειλικρίνεια και επανασύνδεση. Πέρα από τη σχέση μεταξύ των γονέων και την προσπάθεια του κοριτσιού να μη χωρίσουν, η ταινία φέρνει στην επιφάνεια και άλλες προβληματικές σχέσεις και ειδύλλια, που δεν κατάφεραν να προχωρήσουν και παρέμειναν για χρόνια ζωντανά, αλλά και το πένθος που βιώνει ο ένας από τους δύο μέσα στο ζευγάρι μετά την απώλεια του άλλου, που πολλές φορές συνοδεύεται από τύψεις και ενοχές… τι άλλο θα μπορούσε να κάνει; Τι δεν πρόβλεψε και τι δεν πρόλαβε;

Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο ρόλος του παππού, ο οποίος ενσαρκώνει τη σοφία, τη μνήμη και τη συναισθηματική συνέχεια των γενεών. Μέσα από τη δική του στάση, η ταινία υπαινίσσεται ότι η οικογένεια δεν είναι μόνο το παρόν, αλλά και το παρελθόν που κουβαλά εμπειρίες, λάθη και προσπάθειες συμφιλίωσης. Η φιγούρα του λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο παιδί και τους ενήλικες, ανάμεσα στην ελπίδα και την πραγματικότητα. Αποτελεί τη φωνή της λογικής, αλλά και του συναισθήματος ταυτόχρονα, που προσπαθεί να βοηθήσει τους νεότερους να μην επαναλάβουν λάθη που ο ίδιος έκανε ή συμπεριφορές που δεν πρόλαβε να εκδηλώσει στον δικό του γάμο.

Αφηγηματικά, η ταινία δεν ξεφεύγει από τα στερεότυπα του είδους και συχνά ακολουθεί προβλέψιμες διαδρομές. Ωστόσο, αυτό δεν αναιρεί τη συναισθηματική της λειτουργία. Η A Sudden Case of Christmas δεν φιλοδοξεί να προσφέρει βαθιά ψυχολογική ανάλυση, αλλά να υπενθυμίσει τη σημασία της σύνδεσης, της επικοινωνίας και της προσπάθειας να παραμείνει η οικογένεια ένας τόπος ασφάλειας — έστω και ατελής.

Συνολικά, πρόκειται για μια ταινία ζεστή και ανθρώπινη, που χρησιμοποιεί το χριστουγεννιάτικο πλαίσιο ως σύμβολο ελπίδας και επανεκκίνησης. Καταφέρνει να αγγίξει ζητήματα που αφορούν μικρούς και μεγάλους: τον φόβο της διάλυσης της οικογένειας, την ανάγκη για ανήκειν και τη διαρκή προσπάθεια να κρατηθούν ζωντανοί οι δεσμοί μέσα στις αλλαγές της ζωής, προλαβαίνοντας αυτές τις αλλαγές και προσπαθώντας να προσαρμοστούν σε αυτές.

 

Γιατί όσο υπάρχει αγάπη υπάρχουν και Χριστούγεννα.

 

Ταινία:

A sudden case of Christmas, 2024, του Peter Chelson.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το παραμύθι: Η Άννα και οι Καλικάντζαροι

«Μέσα από τη σκανταλιά και το όνειρο ξεπροβάλλει ένας άγνωστος κόσμος. Από τα παλιά τα χρόνια οι άνθρωποι έβρισκαν τρόπους για να γιατρεύουν τους φόβους τους. Από την ανάγκη αυτή γεννήθηκαν πολλά έθιμα. 

 

Η Άννα όμως είναι σίγουρη ότι τα παράξενα πλάσματα που συνάντησε δεν είναι μασκαρεμένα παιδιά που μπαίνουν στα σπίτια των γειτόνων. Μέσα στη μαγική ατμόσφαιρα των Χριστουγέννων, γίνεται συνένοχη με τους παράξενους φίλους της Άγιας Νύχτας.

Μαζί τους ανακαλύπτει έναν άλλο κόσμο, μαθαίνει μύθους και μυστικά, μυρίζει μυρωδιές, βλέπει χρώματα και ζει εικόνες που δεν τις βλέπει κάθε μέρα. Ακολουθήστε τους και δεν θα χάσετε…» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Τα δύο αδέρφια στόλισαν το χριστουγεννιάτικο δέντρο και κοιμήθηκαν στο χαλί, δίπλα στο τζάκι. Η Άννα άκουσε γέλια από την κουζίνα και έτρεξε να δει τι είναι: και τότε είδε πέντε κακάσχημα και βρόμικα τερατάκια…

 

Μαίρη Σάββα- Ρουμπάτη. 2008. Η Άννα και οι Καλικάντζαροι. Εκδόσεις Λιβάνη.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το παραμύθι: Το κατσούφικο αρκουδάκι

«Το κατσούφικο αρκουδάκι είναι πολύ γκρινιάρικο και καθόλου ευγενικό. Δεν του αρέσουν τα Χριστούγεννα, η Πρωτοχρονιά, τα παιδάκια, τα παιχνίδια, τα σοκολατάκια, δεν του αρέσει τίποτα. Όταν όμως ταξιδεύει στη Μαγεμένη Χώρα και στη Χώρα του Άι- Βασίλη, μαθαίνει πώς να αγκαλιάζει τρυφερά, πώς να είναι ευγενικό και καλό με όλους!» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου). 

 

«Με λένε κατσούδικο Αρκουδάκι, δε μου αρέσουν τα παιδιά και δε μου αρέσουν καθόλου τα λούτρινα ζωάκια!»

«Δεν μου αρέσουν τα Χριστούγεννα, δε μου αρέσει η Πρωτοχρονιά, δε μου αρέσει το Πάσχα, δε μου αρέσουν τα ξωτικά, δε μου αρέσουν τα λούτρινα ζωάκια. Θα φτιάξω έναν κατάλογο με αυτά που δεν μου αρέσουν! Και πάνω από όλα δε μου αρέσει ο κατάλογος! Φώναξε το κατσούφικο Αρκουδάκι».

 

Άνι Κάλντιρακ. (2003). Το κατσούφικο Αρκουδάκι. Εκδόσεις Μίνωας.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το παραμύθι: Τα συναρπαστικά Χριστούγεννα του Μίκυ

«Δύο υπέροχες ιστορίες με τον Μίκυ, τη Μίνι και όλη την αγαπημένη παρέα, που αναδεικνύουν τη μαγεία των Χριστουγέννων, αλλά και το αληθινό νόημα των γιορτινών ημερών» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

 

Το πρώτο παραμύθι περιγράφει τις χριστουγεννιάτικες αναμνήσεις, όπου ο Μίκυ και η Μίνι ετοιμάζονται να γιορτάσουν τα Χριστούγεννα, ξεκινώντας από την επιλογή του τέλειου χριστουγεννιάτικου δέντρου. Όλοι μαζί στολίζουν το δέντρο και εκτός από στολίδια τοποθετούν και ζαχαρωτά, τα οποία ελπίζουν ότι θα παραμείνουν πάνω στο δέντρο.

Με τη βοήθεια των αγαπημένων φίλων, ο Μίκυ και η Μίνι ζουν μέσα στο πνεύμα των Χριστουγέννων. Όλες οι χριστουγεννιάτικες στιγμές τους παρουσιάζονται στο παραμύθι με πλούσια και ζωντανή εικονογράφηση.

Ο Μίκυ και η Μίνι μοιράζονται πολλές όμορφες στιγμές Χριστουγέννων… δίπλα στο τζάκι, κάτω από τα πολύχρωμα φώτα της πόλης, μέσα στο χιόνι και τις στολισμένες βιτρίνες των μαγαζιών.

Επίσης, υπάρχει και ένα δεύτερο παραμύθι που περιγράφει την μαγεία των Χριστουγέννων. Ο Ντόλναντ, η Νταίζη, ο Γκούφη και η Μίνι μαζεύτηκαν στο σπίτι του Μίκυ και καθισμένοι μπροστά στο αναμμένο τζάκι έπιναν τη ζεστή σοκολάτα τους και έτρωγαν μπισκότα, όταν ξαφνικά άκουσαν έναν θόρυβο… τι ήταν; Κάποια δώρα πεσμένα στον κήπο και ένας τάρανδος, που έτρωγε τα λουλούδια του κήπου… Τι έκανε το έλκηθρο χωρίς τον Άη Βασίλη;

 

Τα συναρπαστικά Χριστούγεννα του Μίκυ. 2021. Disney Enterprises. Εκδόσεις Μίνωας.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: Ο θάνατος του Ιβάν Ιλίτς

Του Τολστόι

 

«Μια μυστηριώδης ασθένεια φέρνει τον Ιβάν Ιλίτς κοντά στο θάνατο. Καθώς το τέλος μοιάζει σιγά- σιγά να πλησιάζει, ο επιφανής δικαστικός δεν μπορεί πια να κρύβεται πίσω απ' τις ψευδαισθήσεις που όριζαν τη ζωή του κι αναγκάζεται να τη δει κατάματα, με νηφαλιότητα και ειλικρίνεια. Αυτό που σταδιακά ανακαλύπτει είναι οδυνηρό - υπάρχει άραγε ακόμα χρόνος να το αλλάξει; Με το "Θάνατο του Ιβάν Ιλίτς" ο μεγάλος Ρώσος κλασικός αποδεικνύει ότι είναι τεχνίτης και της μικρής φόρμας. Η νουβέλα αυτή, που αποτελεί το αδιαμφισβήτητο αριστούργημα της ύστερης δημιουργίας του, συγκινεί μέχρι σήμερα το αναγνωστικό κοινό, έχει προκαλέσει το θαυμασμό συγγραφέων όπως του Ρολλάν, του Κορτάσαρ και των υπαρξιστών κι αποτελεί πηγή έμπνευσης για σκηνοθέτες μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και ο Κουροσάβα» (από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Η ανάγνωση του συγκεκριμένου βιβλίου εγείρει ερωτήματα για τη ζωή και τον θάνατο, για το δίκαιο και την ασθένεια. Περιγράφει τη ζωή του Ιβάν Ιλίτς, ο οποίος βλέπει ξαφνικά τη ζωή του να ανατρέπεται λόγω μιας ασθένειας, που διαρκώς τον κάνει όλο και πιο αδύναμο και τον οδηγεί στον θάνατο. Όλα ξεκίνησαν από έναν πόνο, που αρχικά φαινόταν προσωρινός και ασήμαντος, ενώ μέρα με τη μέρα έβλεπε ότι ο πόνος δεν εξαφανιζόταν και η σωματική του κατάσταση παρουσίαζε επιδείνωση. Όταν αρχίζει να συνειδητοποιεί τη σοβαρότητα της κατάστασής του αρχίζει να αναζητά βοήθεια, και ταυτόχρονα κάνει αναδρομή στη ζωή του, στις αξίες που είχε και στον κοινωνικό κόσμο με τον οποίο συναναστρεφόταν. 

Ο Ιβάν Ιλίτς μετατρέπεται από έναν αδιάφορο Ρώσο δικαστή, που έχει μια καθημερινότητα με τη δουλειά του και την οικογένειά του σε έναν άρρωστο, ο οποίος νιώθει εγκαταλελειμμένος από την οικογένεια και τους φίλους του. Ο μόνος πιστός φροντιστής που του έχει απομείνει είναι ο Γκεράσιμ, ο υπηρέτης του. Ο Ιβάν Ιλίτς λίγο πριν τον θάνατό του αξιολογεί τις σχέσεις του και συνειδητοποιεί πόσο ασήμαντη και εύθραυστη είναι η ανθρώπινη ύπαρξη και πόσο επιφανειακή ήταν η ζωή του.  

 

Τολστόι, Λ. (2014). Ο θάνατος του Ιβάν Ιλίτς. Εκδόσεις Ροές.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Διαβάζοντας το βιβλίο: Μαθητευόμενος στωικός. Ένας οδηγός αυτοβελτίωσης

Του Γουόρντ Φάρνσγουορθ

 

 

 

 

«Ο Φάρνσγουορθ ενσωματώνει όμορφα τις δικές του παρατηρήσεις σε ένα πλήθος αποσπασμάτων από τον Επίκτητο, τον Σενέκα, τον Μονταίν και άλλους. Δεν είναι μόνο ένα βιβλίο για διάβασμα, είναι ένα βιβλίο επιστροφής, ένα βιβλίο που θα προσφέρει προοπτική και παρηγοριά σε εποχές απόγνωσης και δυστυχίας». (The Washington Post)

«Δες πιο καθαρά, ζήσε πιο σοφά και υπόμενε τα βάρη τούτης της ζωής με μεγαλύτερη ευκολία: αυτές είναι οι σπουδαιότερες επισημάνσεις των Στωικών, με τα δικά τους λόγια. Μέσα σε 12 μαθήματα, ο Γουόρντ Φάρνσγουορθ παρουσιάζει συστηματικά την ουσία της στωικής φιλοσοφίας, προσθέτοντας σχόλια που είναι ξεκάθαρα και περιεκτικά. Μια θεμελιώδης ιδέα του στωικισμού είναι ότι μοιάζουμε να περνάμε τη ζωή μας αντιδρώντας άμεσα στα γεγονότα. Αυτή η εικόνα είναι μια αυταπάτη. Αντιδρούμε στις δικές μας κρίσεις και γνώμες, στις δικές μας σκέψεις για τα πράγματα, όχι στα ίδια τα πράγματα. Οι Στωικοί προσπαθούν να γνωρίσουν αυτές τις κρίσεις, να ανακαλύψουν τον παραλογισμό τους και να τις επιλέξουν πιο προσεκτικά». (Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

«Μια αλλαγή προοπτικής δύναται κάποιες φορές να οδηγήσει κάποιον σε περισσότερα από ένα πορίσματα. Οι Στωικοί έχουν πολύ συγκεκριμένες ιδέες όσον αφορά το ποια μαθήματα θα αντλήσει κανείς στην εκάστοτε περίπτωση. Το να συνειδητοποιήσουμε πόσο σύντομος είναι ο βίος μας και πόσο ασήμαντες οι έγνοιες που μας βασανίζουν θα μπορούσε να φανεί μηδενιστικό και απελπιστικό, όμως ο Στωικός αντιδρά εντελώς διαφορετικά. Το να κοιτάμε τα πράγματα από απόσταση ωφελεί το ήθος. Θέτει φραγμούς στο εγώ, κι επίσης αποτελεί αντίδοτο στη ματαιοδοξία, την άμετρη φιλοδοξία και την απληστία» (σελ. 123).

«Ο θάνατος είναι πάντοτε διαθέσιμος ως δυνατότητα. Ο Στωικός βλέπει τον θάνατο περισσότερο ως μια επιλογή παρά ως κάτι τρομαχτικό. Και η δυνατότητα αυτής της επιλογής γίνεται, με τη σειρά της, πηγή από την οποία αντλεί θάρρος στη ζωή. Η δυνατότητα να θέσει κανείς τέρμα στη ζωή του αποτελεί επομένως μια πολύ σημαντική ελευθερία. Αν η ζωή είναι αφόρητη, τότε, όπως το θέτει ο Επίκτητος, ‘’η θύρα είναι ανοικτή’’» (σελ. 163).

 

Πηγή:

Farnsworth, Ward. 2021. Μαθητευόμενος στωικός. Ένας οδηγός αυτοβελτίωσης. Εκδόσεις Κάκτος.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.

Ο θάνατος κατά τους Στωικούς

Οι Στωικοί αποδίδουν δύο σημασίες στον θάνατο: από τη μία μπορεί να θεωρηθεί ως ένα ακόμη ανάμεσα στα ‘’εξωτερικά’’ και αδιάφορα, καθώς βρίσκεται έξω από τον δικό μας έλεγχο. Μπορούμε να επιταχύνουμε ή να καθυστερήσουμε τον θάνατό μας, αλλά δεν μπορούμε να εμποδίσουμε την τελική του έλευση. Αυτό είναι η πιο τρομακτική προοπτική που καλείται να αντιμετωπίσει ο ανθρώπινος νους. 

 

Οι Στωικοί ασχολούνται λεπτομερώς με το ζήτημα του θανάτου, καθώς θεωρούν ότι είναι δύσκολο να αντιμετωπίσουμε τον θάνατο με ψυχραιμία και νηφαλιότητα. Επίσης, είναι δύσκολο να τηρήσουν οι άνθρωποι μια ορθολογική στάση απέναντι στον θάνατο. Κανείς δεν γνωρίζει τι είναι στα αλήθεια ο θάνατος, δείχνοντας ότι αποτελεί μια κατάσταση ανώδυνη, που δεν μας φέρνει σε χειρότερη θέση από αυτήν όπου βρισκόμασταν προτού γεννηθούμε. 

Ο θάνατος δεν είναι παρά μια αλλαγή και αποτελεί μια διαρκή διαδικασία παρά ένα αιφνίδιο συμβάν: «πεθαίνουμε κάθε ημέρα καθώς περνά και χάνεται ο χρόνος μας επάνω στη γη».  Η υπέρβαση του φόβου αποτελεί για τους Στωικούς ένα από τα πιο σημαντικά φιλοσοφικά επιτεύγματα. «Ο στωικισμός αντιμετωπίζει τον θάνατο ως κάτι περισσότερο από απλώς ένα εξωτερικό το οποίο πρέπει να απογυμνώσουμε. Αποτελεί πηγή έμπνευσης και προοπτικής- μια πολύτιμη βοήθεια για εμάς, και όχι απλώς κάτι στο οποίο αντιδρούμε υπερβολικά. Η θνητότητα είναι το καθοριστικό γνώρισμα της ύπαρξής μας, οι Στωικοί θέλουν την καθημερινή τους ζωή να διαμορφώνεται από το αναπόφευκτο του θανάτου» (σελ. 144-145). Οι σκέψεις σχετικά με τον θάνατο μπορούν να ενθαρρύνουν την ταπεινότητα, την αφοβία, τη μετριοπάθεια και άλλες ακόμη αρετές.

Οι Στωικοί θεωρούν ότι ένας από τους κύριους στόχους της φιλοσοφίας είναι η απελευθέρωση στον φόβο του θανάτου. Ο άνθρωπος που έχει καταφέρει να απαλλαγεί από το αναπόφευκτο του θανάτου μπορεί να βαδίσει με πιο ανάλαφρο τρόπο στο μονοπάτι της ζωής. Ο άνθρωπος, δηλαδή, που έχει μάθει πώς να πεθαίνει γίνεται πιο απελευθερωμένος από κάθε φόβο που έχει. Οι Στωικοί χρησιμοποιούν τη λογική, για να μπορέσουν να δουν με διαύγεια το ζήτημα του θανάτου. Η διαδικασία του θανάτου είναι σύντομη, καθώς ο θάνατος έρχεται όχι για να μείνει, αλλά για πάρει αυτό που θέλει και να φύγει. Οι Στωικοί βλέπουν τον θάνατο περισσότερο ως μια επιλογή παρά ως κάτι τρομακτικό. Οι Στωικοί βρίσκουν παρηγοριά για το αναπόφευκτο του θανάτου με τη σκέψη ότι ο θάνατος είναι το κοινό πεπρωμένο όλων. Ο θάνατος καθιστά όλους τους ανθρώπους ίσους μεταξύ τους και αυτό μας βοηθά να είμαστε μεγαλόψυχοι στη ζωή.

«Γεννηθήκαμε άνισοι, όμως πεθαίνουμε ίσοι». Σενέκας.

 

Πηγή:

Farnsworth, Ward. 2021. Μαθητευόμενος στωικός. Ένας οδηγός αυτοβελτίωσης. Εκδόσεις Κάκτος.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.