Απορίες παιδιών για το σεξ και τι απαντάμε...

«Δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να βλέπουμε το σεξ σαν κάτι ανήθικο, εγκλωβισμένο στην ηδονή και στην ευκαιριακή απόλαυση, αλλά να του δίνουμε την πρέπουσα σημασία και αξία που συσχετίζεται με την υγεία μας ψυχική και σωματική. Για αυτό κυρίαρχο ρόλο παίζει το μορφωτικό επίπεδο των γονέων, οι γνώσεις τους γύρω από τα θέματα του σεξ, η κουλτούρα και οι απόψεις τους για την ανθρώπινη σεξουαλικότητα, η αναγνώριση της επικοινωνίας ως συναισθηματικής έκφρασης των διαφυλικών σχέσεων που καθορίζουν τη στάση μας απέναντι στις προκαταλήψεις, στις δεισιδαιμονίες, στις χρεώσεις και στις ενοχές που έχουν εγκλωβίσει την ανθρώπινη φύση μας στα ταμπού και σε πλαίσια τιμωρίας» (σελ. 56-57).

«Αν όμως εμφανιστεί ξαφνικά, μας αιφνιδιάσει και μας τσακώσει γυμνούς να κάνουμε έρωτα, αυτό δεν πρέπει να σημάνει συναγερμό, να μας κάνει να πάρουμε αμυντική στάση ή να προσδώσει ενοχή και φόβο στη σεξουαλικότητά μας, και μάλιστα να μας δημιουργήσει πρόβλημα στο να ξαναβρεθούμε ερωτικά. Έχει αναφερθεί σε πολλές περιπτώσεις ότι, όταν οι γονείς πιαστούν στα πράσα από το παιδί τους, αναπτύσσουν φόβο, ντροπή, άγχος πως αυτό μπορεί να ξανασυμβεί, με αποτέλεσμα να αποφεύγουν τις συχνές σεξουαλικές επαφές, γεγονός που απειλεί τη δική τους συναισθηματική και ψυχική ισορροπία. Οι επιπτώσεις στο παιδί από ένα γεγονός τέτοιο είναι σχεδόν μηδαμινές ή ανύπαρκτες εφόσον αυτό δε συμβαίνει συχνά» (σελ. 59).

Αποσπάσματα από το βιβλίο του Θάνου Ασκητή, "Γονείς και παιδί. Απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα", Αθήνα: Λιβάνη, 2006, σελ. 55-61.

Διεκδικητικότητα, στενή προσωπική σχέση και σεξουαλικότητα

«Ζήσε όλα αυτά που μπορείς, είναι λάθος να μην το κάνεις. Δεν έχει σημασία τι συγκεκριμένα κάνεις, εφόσον έχεις ζήσει τη ζωή σου. Αν δεν έχεις ζήσει τη ζωή σου, τι έχεις καταφέρει;

Ουίλλιαμ Τζέιμς

«Η διεκδικητικότητα, η στενή προσωπική σχέση και η σεξουαλικότητα ίσως δίνουν την εντύπωση μιας παράξενης παρέας, αλλά πρόκειται για όρους που σχετίζονται πράγματι στενά μεταξύ τους. Η διεκδικητικότητα έχει πολλαπλές εφαρμογές στο πεδίο των στενών προσωπικών σχέσεων» (σελ. 221).

«Η οικειότητα και το σεξ δεν είναι καθόλου το ίδιο πράγμα.

Πολλοί είναι οι άνθρωποι που χρησιμοποιούν τους όρους στενή προσωπική σχέση και σεξ ως συνώνυμες. Δίνουν την ίδια ερμηνεία στη σεξουαλική έκφραση και στην έκφραση οικειότητας, σαν να πρόκειται για ταυτόσημους όρους.

Δεν είναι όμως καθόλου έτσι.

Μια στενή προσωπική σχέση είναι πολύ περισσότερα πράγματα από ότι το σεξ. Το σεξ θα μπορούσε να παρομοιαστεί με ένα μπαχαρικό (για παράδειγμα, λίγη κανέλα) που προστίθεται σε ένα σκεύος όπου ήδη υπάρχουν και τα υπόλοιπα συστατικά μιας συνταγής. Η κανέλα, όπως και το σεξ, προσθέτουν κάτι σημαντικό αλλά δεν είναι και η ουσία όλης της συνταγής.

Η οικειότητα μέσα στα πλαίσια μιας στενής προσωπικής σχέσης είναι για μας ένα σημείο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος τα τελευταία χρόνια- μια φυσική επέκταση του ενδιαφέροντός μας για τις διεκδικητικές, ισότιμες σχέσεις» (σελ. 222).

«Η οικειότητα μέσα σε μια στενή σχέση είναι ένα νήμα ζωής που διαπερνά από κάθε άποψη μια σχέση αγάπης. Όταν η σχέση είναι υγιής, βοηθάει να αυξηθεί η ευτυχία του ζευγαριού, η ικανοποίηση και η αίσθηση της πληρότητας, να βελτιωθούν η επικοινωνία, οι στάσεις, η αγάπη του ενός για τον άλλο- και η σεξουαλική ζωή» (σελ. 223).

Αυτό είναι όλο;

«Η σημασία της σεξουαλικότητας φυσικά διαφέρει ανάλογα με το ζευγάρι των ανθρώπων, και χωρίς σεξουαλική επαφή χάνεται ένας σημαντικός τρόπος έκφρασης της αγάπης.

Το πράγμα αρχίζει και γίνεται πιο πολύπλοκο.

Ο ψυχολόγος Γουίλλιαμ Τάλματζ επισημαίνει ότι η σεξουαλική έκφραση και ικανοποίηση εξαρτώνται από ένα πλήθος παραγόντων: την προσωπικότητα, τον κοινωνικό περίγυρο, τη σωματική φυσική κατάσταση, την οικογενειακή ιστορία και τα προβλήματα της σχέσης. 

Κανένα άτομο δεν έχει σώμα σαν το δικό μας, και αυτή η αίσθηση της σωματικής μοναδικότητας, για παράδειγμα, έχει μια άμεση επίδραση στη σεξουαλικότητά μας. Οι συναισθηματικές, διανοητικές και κοινωνικές πλευρές της σεξουαλικότητας είναι επίσης σημαντικές. Ποιες είναι οι σημαντικές πεποιθήσεις, στάσεις, συμπεριφορές που διαφαίνονται μέσα από τη δική σας σεξουαλική έκφραση; Πώς επηρεάζουν –ή δεν επηρεάζουν- οι φιλίες σας, οι οικογενειακές σας σχέσεις, η εργασία σας, οι απόψεις σας για τη ζωή και τα συναισθήματά σας για τον εαυτό σας τη σεξουαλική σας έκφραση; Ακόμα και η θρησκεία, η εθνική καταγωγή, οι πολιτικές σας απόψεις, ίσως επηρεάζουν το πώς εκφράζεστε σεξουαλικά» (σελ. 224).

«Ο ψυχολόγος Άρνολντ Λάζαρους από το Πανεπιστήμιο Ρούτγκερς εντόπισε είκοσι τέσσερις «μύθους» οι οποίοι δημιουργούν μεγάλα προβλήματα σε πολλές σχέσεις. Στο βιβλίο του με τίτλο «Οι μύθοι του γάμου», ο Λάζαρους λέει ότι ο μύθος πως «Οι πραγματικά ερωτευμένοι γνωρίζουν αυτόματα τις σκέψεις και τα συναισθήματα ο ένας του άλλου» είναι ιδιαίτερα καταστροφικός για τις στενές προσωπικές σχέσεις. Η συμβουλή του είναι: Μη θεωρείτε κάτι τέτοιο ως δεδομένο! Μην κάνετε υποθέσεις για το πώς νιώθει ο άλλος! Επικοινωνήστε μεταξύ σας!

Από την άλλη πλευρά, όταν κάνετε στον σύντροφό σας διάφορες ‘αποκαλύψεις’ σχετικά με τον εαυτό σας, χωρίς να σκέφτεστε αν μπορεί να τις αντέξει, δε βοηθάτε καθόλου την επικοινωνία σας. Μπορεί πράγματι το βασικότερο σε μια στενή προσωπική σχέση να είναι το να μοιράζεστε πράγματα με τον σύντροφό σας, αν όμως φτάσετε αυτό το ‘μοίρασμα’ στα άκρα, μπορεί και πάλι να έχετε προβλήματα. Όταν λέτε στον σύντροφό σας «τα πάντα» λόγω «απόλυτης ειλικρίνειας», στην ουσία το κάνετε για να νιώσετε εσείς καλύτερα με τον εαυτό σας, πράγμα το ποίο με τη σειρά του μπορεί να δημιουργήσει μεγαλύτερη απόσταση μεταξύ σας, αντί να σας φέρει πιο κοντά, Μη θυσιάσετε τη σχέση σας στο βωμό της απεριόριστης αυτοέκφρασης. Αν πάλι το κάνετε αυτό, μη τολμήσετε να πείτε ότι το κάνετε στο όνομα της διεκδικητικότητας» (σελ. 224-225).

«Προς τα πού κατευθυνόμαστε τελικά; Οι ακρογωνιαίοι λίθοι της νέας σεξουαλικότητας είναι η επικοινωνία και η αφοσίωση. Το νέο λεξιλόγιο περιέχει λέξεις όπως η διεκδικητικότητα, η διαπραγμάτευση μεταξύ ενηλίκων, η δέσμευση, η πίστη, η εμπιστοσύνη και η οικειότητα. Μπαίνουμε σε μια νέα εποχή στη συντροφικότητα… και έχουμε μαζί μας και τη νέα γνώση για τις σωματικές πλευρές του σεξ» (σελ. 229).

Αλιμπέρτι, Ρ.Ε. & Έμμονς, Μ.Λ. (2011). Δικαίωμά σας! Ένας οδηγός για περισσότερο ισότιμες σχέσεις. Αθήνα: Πατάκης.

Θεωρία του Δεσμού και Προσωπικότητα

Σύμφωνα με τον Φρόυντ το παιδί περνά από τις στοματικές ανάγκες στις πρωκτικές κι έπειτα στις φαλλικές ώστε να αντιμετωπίσει το οιδιπόδειο σύμπλεγμα, που θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την προσωπικότητα. Το πρωτογενές κίνητρο για τη συμπεριφορά του ανθρώπου είναι οι ενστικτώδεις ορμές. Το κύριο πρόβλημα στους ανθρώπους προκύπτει μέσα από τη σύγκρουση ανάμεσα σε εγγενείς ορμές (σεξουαλικές και επιθετικές) και τις κοινωνικές απαγορεύσεις και απαιτήσεις του περιβάλλοντος και κυρίως του πολιτισμού. 

Η ελλιπής ικανότητα εύρεσης λύσης για τις συγκρούσεις μας οδηγούν στην εμφάνιση νευρώσεων. 

Ο Φρόυντ ήταν από τα πρώτα πρόσωπα που παρατήρησαν ότι το παιδί φαινόταν τρομαγμένο και ανήσυχο όταν χανόταν το πρόσωπο της μητέρας, ενώ βιώνει άγχος προς ξένα πρόσωπα, το οποίο συνδέεται με την αγωνία της μητρικής απώλειας.

Μετά τον Φρόυντ, η Κλάιν εφάρμοσε την ψυχαναλυτική προσέγγιση άμεσα σε παιδιά. Μέσα από την παρατήρηση των παιδιών διαπίστωσε ότι τα παιδιά καταναλώνουν πολύ χρόνο και ενέργεια για τη δόμηση και διατήρηση των διαπροσωπικών τους σχέσεων και λιγότερο με την ικανοποίηση των ενστικτωδών αναγκών. Το άτομο μπορεί να οδηγηθεί σε ψυχική ισορροπία και συναισθηματική ωρίμανση μέσα από τα θετικά βιώματα που λαμβάνει από το περιβάλλον.

Το βαθύτερο κίνητρο της ανθρώπινης φύσης είναι η ανάγκη για επαφή με άλλους ανθρώπους. Στόχος, επομένως, δεν είναι η ευχαρίστηση ή ικανοποίηση, αλλά η αναζήτηση του αντικειμένου.

Επομένως, η πρώτη σχέση είναι ιδιαίτερα σημαντική και στηρίζεται στην αλληλεπίδραση και την ανταλλαγή συναισθημάτων. 

Σύμφωνα με τον Kohut, το υλικό του νου είναι αποτέλεσμα της εσωτερίκευσης των σημαντικών σχέσεων της ζωής. Ο ίδιος επικεντρώθηκε στην ανάλυση της διαδικασίας εσωτερίκευσης σημαντικών σχέσεων για να εξηγήσει το πώς οι άνθρωποι βλέπουν και ερμηνεύουν τον εαυτό τους. Ο εαυτός δημιουργείται μέσα από εσωτερικεύσεις σχέσεων με σημαντικούς ανθρώπους στα 19 χρόνια της ζωής. 

Επίσης, σύμφωνα με τη Μάλερ στον πρώτο συναισθηματικό δεσμό της ζωής εξελίσσεται μια μακροχρόνια ενδοψυχική διαδικασία, που ξεκινά με την απόλυτη συγχώνευση και φτάνει στη δημιουργία μιας σταθερής, ξεχωριστής και ανεξάρτητης ταυτότητας. 

Αναφορικά με την ψυχολογική γέννηση του ανθρώπου είναι σημαντικό να υπάρχουν ευνοϊκές συνθήκες τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού. Ο Βίνικοτ στη θεωρία των σχέσεων αντικειμένου υπογράμμισε την ανάγκη των ανθρώπων για κοντινές συναισθηματικές σχέσεις. Όπου υπάρχει κάποιο βρέφος υπάρχει και κάποιος ενήλικας που το φροντίζει και το νοιάζεται. Η τέλεια μητέρα δεν υπάρχει. Το παιδί είναι αναπόφευκτο να βιώσει ματαιώσεις στην πορεία της ζωής, ενώ όταν παρέχονται σε σωστές δόσεις συμβάλλουν στην ψυχική επεξεργασία και τη συναισθηματική ωρίμανση. 

Η συμβίωση μητέρας και βρέφους συμβάλλει στην εξάλειψη του άγχους που προέρχεται από τη συνύπαρξη απόλυτης αδυναμίας και παντελούς εξάρτησης του νεογέννητου. Η συμβίωση με τη μητέρα κάνει το βρέφος να αισθάνεται παντοδύναμο.      

Για τον Βίνικοτ, οι προσωπικές ικανότητες του παιδιού συμβάλλουν στη δημιουργία δικής του ξεχωριστής ταυτότητας. Στον κεντρικό πυρήνα της ταυτότητας των ανθρώπων βρίσκεται η κατάσταση ομοιογενοποίησης ή της συμβίωσης με τη μητέρα. Πρωταρχικές αιτίες ψυχοπαθολογίας πηγάζουν από ελλείψεις και λάθη που γίνονται κατά τη φροντίδα των παιδιών κατά τη βρεφική εξάρτηση. 

Με βάση τη θεωρία σχέσεων αντικειμένου, σκοπός της ζωής και κίνητρο είναι η δημιουργία και διατήρηση στενών σχέσεων αγάπης. Οι άνθρωποι βρίσκονται σε δυαδικό κόσμο εσωτερικών και εξωτερικών σχέσεων. 

Σύμφωνα με τον Bowlby, η ανάπτυξη της προσωπικότητας συνδέεται με την περιβαλλοντική επίδραση, καθώς καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν οι σχέσεις και οι αλληλεπιδράσεις και όχι τόσο το ένστικτο ή η γενετική προδιάθεση. Τα διαφορετικά πρότυπα δεσμού είναι αποτέλεσμα αντανάκλασης της ιδιοσυγκρασίας ή του ενστίκτου του βρέφους (Holmes, 2009, σελ. 175).

Το κλειδί για έναν ασφαλή δεσμό είναι η ενεργητική, αμοιβαία διάδραση, εστιάζοντας στην ποιότητα της διάδρασης. Οι μητέρες παιδιών με ασφαλή πρόσδεση έχουν ως κοινό την ιδέα της μητρικής εναρμόνισης του Stern (όπως αναφ. στον Holmes, σελ. 176). «Συγκεκριμένα, οι ευαίσθητες μητέρες στη διάδραση με τα παιδιά τους προσαρμόζουν τους ρυθμούς του βρέφους τους, έτσι ώστε όταν τα επίπεδα δραστηριότητας πέφτουν και το βρέφος φαίνεται να πλήττει, η μητέρα θα τα διεγείρει, και όταν το παιδί υπερ-διεγείρεται η μητέρα θα συγκρατηθεί λίγο έτσι, ώστε να αποκαταστήσει την ισορροπία. Στην τροπική εναρμόνιση η μητέρα ακολουθεί τις φωνήσεις, τις κλοτσιές, τις αναπηδήσεις κ.ο.κ. του μωρού με ήχους ή κινήσεις δικές της που ταιριάζουν και εναρμονίζονται με του μωρού, αν και μπορεί να γίνονται μέσω διαφορετικής οδού. Καθώς το μωρό αναπηδά πάνω κάτω εκείνη μπορεί να το συνοδεύει με ήχους όπως ‘Οοοο… Ααααα…’ συνταιριάζοντας τον ρυθμό και το εύρος των αποκρίσεών της με τις κινήσεις του μωρού (Holmes,176-177). Έτσι, καταλήγουμε σε μια απαρτιωμένη αίσθηση του εαυτού του βρέφους.

Holmes, Jeremy. (2009). Ο John Bowlby και η Θεωρία του Δεσμού. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.    

Παπαδάκη- Μιχαηλίδη, Ελένη. (2006). Ο δεσμός της αγάπης. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. 

   

Τι κρατάμε και τι αφήνουμε πίσω;

Τα βαρίδια που μας κρατούν βαλτωμένους στα ίδια… μακριά από τον ίδιο μας τον εαυτό…

 

Ένας ακόμη απολογισμός… ένας ακόμη χρόνος φεύγει και εμείς συνεχίζουμε να κουβαλάμε μαζί μας όλα όσα περάσαμε… και το βάρος χρόνο με τον χρόνο μεγαλώνει κι αυξάνεται…

Στο χέρι μας είναι να αφήσουμε πίσω πικρά λόγια και προσβολές, ματαιώσεις και κακίες που ακούσαμε και όλους αυτούς τους τοξικούς ανθρώπους που μας προκάλεσαν όλα αυτά τα δυσάρεστα συναισθήματα. Και όποιος θεωρεί ότι το φυσιολογικό ή η μαγκιά ή η δύναμη χαρακτήρα είναι να μείνεις και να τα υπομείνεις ή και να συγχωρέσεις, μάλλον αγνοεί ότι ως άνθρωποι έχουμε τουλάχιστον αξιοπρέπεια και σεβασμό προς τον εαυτό μας. Γιατί λοιπόν να μάθουμε να ανεχόμαστε και να υπομένουμε την αγένεια, την μνησικακία και τα κόμπλεξ του καθενός; Για να νιώσει ο άλλος καλά θα πρέπει εμείς να υποβιβάζουμε το επίπεδό μας στο χαμηλό επίπεδο του άλλου; 

Αν έχουμε κάτι να κρατήσουμε ως άνθρωποι αυτό είναι η αξιοπρέπεια και τουλάχιστον τη νέα χρονιά ας μην αφήσουμε κανέναν να μας την ποδοπατήσει… Για να έχουμε όμως συναίσθηση της αξιοπρέπειας μας θα πρέπει πρώτα να έχουμε διαμορφώσει και συνειδητοποιήσει τη δική μας ταυτότητα που διακατέχεται από αυτοεκτίμηση, αυτοσεβασμό και μια θετική αυτοεικόνα. Οι ‘’σημαντικοί Άλλοι’’ είναι οι κοντινοί μας άνθρωποι κατά τον George Mead των οποίων οι απόψεις για εμάς έχουν ιδιαίτερη θέση και αξία για τη διαμόρφωση της προσωπικής μας ταυτότητας.

Επιπροσθέτως, όπως συμπληρώνει ο Carl Rogers, εμείς ως ξεχωριστές οντότητες αλλά ταυτοχρόνως και ως άτομα που εξαρτιόμαστε από τις αλληλεπιδράσεις,  ενδοβάλλουμε τους πολλαπλούς όρους αξίας που αυτοί οι ‘’σημαντικοί Άλλοι’’ προσάπτουν σε εμάς. Οι ‘’πολλαπλοί όροι αξίας’’ είναι όλες εκείνες οι προϋποθέσεις που μας θέτει το περιβάλλον μας ώστε να γίνουμε αποδεκτοί και να διαμορφωθούμε σύμφωνα με αυτές τις προϋποθέσεις και κανόνες. Ο τρόπος που ο κάθε ένας μας αντιλαμβάνεται, επεξεργάζεται και νοηματοδοτεί αυτές τις προϋποθέσεις διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του εαυτού μας, δηλαδή της ταυτότητάς μας και κατ’ επέκταση της αξιολογικής κλίμακας και την κατάταξη σε αυτήν της αξιοπρέπειάς μας. Πόσο χαμηλά σε αυτή την κλίμακα πέφτει η αξιοπρέπειά μας όταν κάποιος ‘’σημαντικός μας άλλος’’ όπως λ.χ. ένας κοντινός μας φίλος ή ένας κοντινός συγγενής κ.ο.κ. μας φέρεται με ασέβεια, με αγένεια και με ανάρμοστο τρόπο δήθεν στο όνομα του χιούμορ, της ειλικρίνειας ή ακόμη χειρότερα δήθεν για το καλό μας; Δεν το αξίζουμε και σίγουρα δεν είναι αυτοί οι άνθρωποι για εμάς… 

Στο όνομα της φιλίας, της συγγένειας, της αγάπης και του νοιαξίματος αφήνουμε τους άλλους να καθορίζουν τη ζωή μας, να μας υποτιμούν και να μας δείχνουν πόσο ‘’ασήμαντοι’’ είμαστε. Κάθε καλό που έρχεται στη ζωή μας μπορεί να συνοδεύεται από πολλά καλά ή ακόμη κι από άσχημα. Συνήθως τα άσχημα που συνοδεύουν ένα καλό που μας συμβαίνει είναι η ζήλεια κι ο φθόνος των άλλων. Από εμάς εξαρτάται που θα εστιάσουμε… θα δείχνουμε ευγνωμοσύνη για το καλό ή θα στεναχωριόμαστε για όλα τα άσχημα;

Η επιλογή είναι δική μας αν και δεν είναι καθόλου εύκολο να μείνουμε μόνο στα καλά και να απορρίψουμε, να διώξουμε ή να εξολοθρεύσουμε οτιδήποτε αρνητικό. Ας το δούμε τουλάχιστον ως έναν τρόπο εκπαίδευσης του εαυτού μας για τη νέα χρονιά. Μακριά από ότι μας τρώει την ψυχή όπως τρώει το σαράκι το ξύλο. Δεν αξίζει να παλεύουμε για αδιέξοδες ή περασμένες καταστάσεις, για άτομα που δεν αξίζουν να υπάρχουν στη ζωή μας και για όλα όσα μας κρατάνε πίσω…  

Κάποιοι άνθρωποι μπορεί να μην μας μάθουν ποτέ… όσες ευκαιρίες και αν τους δώσουμε… Ίσως, τελικά να μη χρειάζεται και να μας μάθουν… Όσο κι αν προσπαθήσουμε να μη τους χαλάσουμε τα χατίρια, όσο κι αν υποχωρήσουμε κι όσο κι αν ανεχτούμε την αγένειά τους, δεν πρόκειται να εκτιμήσουν τίποτα…

Καλή χρονιά, λοιπόν, με όσους αξίζει να είναι στη ζωή μας…