Κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία

Η μοναξιά και οι απώλειες, η απομόνωση και η έλλειψη ενδιαφερόντων, η απώλεια νοήματος ζωής και η μείωση της κινητικότητας οδηγούν πολλά άτομα της τρίτης ηλικίας στην κατάθλιψη. Η κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία οφείλεται σε μια συσσώρευση αρνητικών συναισθημάτων και σκέψεων, τραυματικών γεγονότων και βιωμάτων, αλλά και σε προβλήματα υγείας που αντιμετωπίζει το άτομο. Η κατάθλιψη οδηγεί σε αύξηση της θνησιμότητας στην τρίτη ηλικία, καθώς συνδέεται με καρδιοαγγειακά προβλήματα και άλλα προβλήματα υγείας. 

Το άτομο στην τρίτη ηλικία μπορεί να βιώνει χρόνιο πόνο και να έχει έναν καταπονημένο οργανισμό, ενώ οι επιδράσεις των οργανικών προβλημάτων αποτυπώνονται πάνω στην ψυχολογική κατάσταση και διάθεση του ατόμου. Οι κοινωνικοί περιορισμοί και οι συναισθηματικές μεταπτώσεις οδηγούν το ηλικιωμένο άτομο σε αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό του, καθώς το άτομο ζει με το φόβο της μοναξιάς και της απόρριψης («Θα με ξεχάσουν και θα μείνω μόνος μου», «Κανείς δεν μ’ έχει ανάγκη και δεν μπορώ να προσφέρω τίποτα σε κανέναν»). 

Η μοναξιά αποτελεί μια υποκειμενική αρνητική κατάσταση που δημιουργεί αρνητικά συναισθήματα και σκέψεις για τον εαυτό. Οι παράγοντες που αυξάνουν τα επίπεδα της μοναξιάς είναι εξωτερικοί και εσωτερικοί, επομένως, εξαρτάται και από το ίδιο το άτομο: πόσο κινητοποιεί τον εαυτό του και πόσο επιδιώκει να παραμείνει ενεργό και δραστήριο, συμμετέχοντας στη ζωή, έχοντας όνειρα και στόχους, επιδιώκοντας να κάνει νέα βήματα και να προχωρήσει. 

Η μοναξιά και η απομόνωση αποτελούν τόσο αίτια όσο και αποτελέσματα της κατάθλιψης, καθώς τα άτομα με κατάθλιψη παραιτούνται από τη ζωή, εμφανίζουν μειωμένα επίπεδα ψυχολογικής προσαρμογής και δυσαρέσκεια από τις οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις. Ένα ακόμη βασικό χαρακτηριστικό της τρίτης ηλικίας είναι οι πολλές απώλειες –απώλειες αγαπημένων προσώπων, φίλων, συγγενών, συντρόφου-, που έχει σαν αποτέλεσμα αύξηση του κινδύνου για εμφάνιση κατάθλιψης.

Τα άτομα της τρίτης ηλικίας έχουν αυξημένες πιθανότητες για εμφάνιση κατάθλιψης και χρειάζεται προσοχή από το περιβάλλον ώστε να εντοπιστούν τα συμπτώματα και να υπάρξει άμεση παρέμβαση. Η απώλεια ενδιαφέροντος, η απομόνωση, οι συναισθηματικές διακυμάνσεις, η απουσία ικανοποίησης και η έλλειψη διάθεσης, η τάση για απομόνωση και μοναξιά, η παραίτηση από τη ζωή αποτελούν ορισμένες ενδείξεις στις οποίες θα πρέπει να δώσουμε προσοχή. 

Τα άτομα της τρίτης ηλικίας έχουν ανάγκη από στενές οικογενειακές σχέσεις, από την ύπαρξη ενός φιλικού και κοινωνικού υποστηρικτικού περιβάλλοντος και την κινητοποίηση για συμμετοχή σε δραστηριότητες. Τα άτομα σε οποία ηλικία και αν βρίσκονται έχουν ανάγκη να νιώθουν ζωντανά και δραστήρια, να μοιράζονται σκέψεις και βιώματα, να οξύνουν τις αισθήσεις, να εκφράζονται με λόγια και συμπεριφορές, να συγχαίρουν τον εαυτό τους και να νιώθουν πλήρεις και ικανοποιημένοι. Η τρίτη ηλικία είναι μια φάση που έχει εμπόδια και δυσκολίες, αλλά που ταυτόχρονα έχει χαρές και ικανοποίηση. Αυτό εξαρτάται από τον τρόπο που εμείς βλέπουμε και αντιμετωπίζουμε τα πράγματα στη ζωή μας, από τον τρόπο που εμείς βιώνουμε την κάθε κατάσταση. Είναι σημαντικό σε όποια ηλικία και αν βρισκόμαστε να κάνουμε όνειρα και να έχουμε στόχους, να αλληλεπιδρούμε με άλλους ανθρώπους και να δίνουμε έμφαση στις σημαντικές για εμάς σχέσεις, να εκφράζουμε τα συναισθήματά μας και να έχουμε αναπτύξει μια καλή σχέση με τον εαυτό μας και τους σημαντικούς άλλους.

Βιβλιογραφία

Singh, A., & Misra, N. (2009). Loneliness, depression and sociability in old age. Industrial Psychiatry Journal, 18 (1), 51-55.

Επικίνδυνες βουτιές στο παρελθόν…

Όσα χρόνια κι αν περάσουν… τα συναισθήματα είναι εδώ…

Κάποια συναισθήματα όσα χρόνια κι αν περάσουν μένουν πάντα ίδια και όσο και αν προσπαθείς να τα θάψεις, να τα διαγράψεις ή να ξεχάσεις την ύπαρξή τους κάνουν την εμφάνισή τους σε ανύποπτο χρόνο, αναπάντεχα και απροσδόκητα και σου θυμίζουν ότι ποτέ δεν έφυγαν και ο χρόνος δεν τα έκανε να σβήσουν, ούτε καν να ξεθωριάσουν. Όμως, ποτέ δεν μπορείς να είσαι σίγουρος για την πραγματική τους υπόσταση, γιατί οι αναμνήσεις μπορούν να υποστούν επεξεργασία και τα πρόσωπα να εξιδανικευτούν και να λάβουν μια νέα υπόσταση. Τι νιώθεις λοιπόν σήμερα και πώς γίνεται να νιώθεις σήμερα για κάτι που ανήκει στο παρελθόν; Και πώς μπορείς να είσαι σίγουρος ότι νιώθεις ακόμα; Έχεις αλλάξει και έχει αλλάξει και ο άλλος… και τα συναισθήματά σου αφορούν το παρελθόν και είναι απλά ένα απωθημένο που το ωραιοποίησες ή μια επιπολαιότητα που την έκανες «πραγματικότητα», η οποία όμως μέχρι και σήμερα παραμένει μόνο σε επίπεδο φαντασίας. 

Όσα χρόνια κι αν περάσουν μπορεί να νιώθεις έντονα συναισθήματα για αυτό το άτομο, όμως, ποτέ δεν θα μάθεις πώς πραγματικά θα ήταν αν προχωρούσε αυτός ο έρωτας και γινόταν σχέση. 

Και όσα χρόνια κι αν περάσουν μπορεί να πιστεύεις ότι είσαι ακόμη ερωτευμένος, όμως, μέσα στο πέρασμα των χρόνων έχουν αλλάξει πολλά, που πάντα θα σε κρατούν μακριά από τα πραγματικά συναισθήματα για αυτό το άτομο. Έτσι, απλά θα πρέπει να συνειδητοποιήσεις ότι πρόκειται για μια όμορφη ανάμνηση, που ποτέ δεν ολοκληρώθηκε και έμεινε ημιτελής, όμως τώρα πλέον είναι αργά για να προχωρήσει, για να συνεχιστεί από εκεί που έμεινε, ή για να ξεκινήσει από την αρχή. Κι εσύ απλά έχεις επενδύσει σε κάτι ανύπαρκτο, για το οποίο ακόμη και τα συναισθήματα που νιώθεις αφορούν περισσότερο το πώς το έχεις φτιάξει μέσα στο μυαλό σου παρά στο πώς πραγματικά ήταν αυτό το πρόσωπο. 

Όσα χρόνια κι αν περάσουν μπορεί να συνεχίσεις να είσαι ερωτευμένος με αυτό το άτομο, όμως δεν είσαι με αυτό το άτομο όπως πραγματικά είναι σήμερα, γιατί δεν ξέρεις πώς πραγματικά είναι σήμερα, είσαι με την εικόνα που είχες από αυτό το άτομο τότε και επιμελώς έχεις φροντίσει να κρατήσεις και να διατηρήσεις σε όσο το δυνατόν πιο «τέλεια» κατάσταση, έτσι όπως αρμόζει σε μια όμορφη ανάμνηση που αφορά το παρελθόν και μόνο... 

Και όσο κι αν βυθίζεσαι στο παρελθόν και όσο όμορφο και αν σου φαίνεται δεν θα πρέπει να ξεχνάς πως είναι παρελθόν και θα πρέπει να επιστρέψεις σύντομα στην επιφάνεια και να ασχοληθείς και πάλι με το παρόν, γιατί είναι το μόνο υπαρκτό και εφικτό…  

  

Όταν ερωτεύεσαι ένα φίλο σου... "Φιλία ή Έρωτας;"

Ορισμένα πράγματα στη ζωή μας έρχονται απροσδόκητα και χωρίς να τα προγραμματίζουμε. Μεταξύ αυτών είναι και τα συναισθήματα που μας προκαλούν κάποια άτομα. Ο έρωτας που μπορεί να νιώσουμε για κάποιον είναι ένα χωρίς προειδοποίηση συναίσθημα, καθώς δεν επιλέγουμε ποιον θα ερωτευτούμε. Το ερώτημα που προκύπτει είναι τι γίνεται όταν ερωτεύεσαι κάποιο άτομο που θεωρείς ότι είστε φίλοι και κάνετε καλή παρέα και δεν θέλεις να τον χάσεις από τη ζωή σου;

Όταν ο έρωτας αυτός δεν είναι αμοιβαίος θα πρέπει να επιλέξεις ανάμεσα στη διατήρηση της φιλίας, αποκρύπτοντας τα συναισθήματά σου ή στην αποκάλυψη των συναισθημάτων σου παίρνοντας το ρίσκο να χαθεί για πάντα η «φιλία» που υπήρχε. Όμως, πόσο αληθινή είναι μια φιλία στην οποία αποκρύπτεις τα συναισθήματα που νιώθεις για τον άλλο; 

Όσο όμως και να προσπαθήσεις να αρνηθείς ή να αγνοήσεις τα πραγματικά σου συναισθήματα προς το συγκεκριμένο άτομο, είναι δύσκολο να μην τα δεις. Είναι μια προδοσία της φιλίας που είχατε; Μπορεί να συνεχιστεί η φιλία; Θέλεις να συνεχιστεί η φιλία; Πόσο εφικτό είναι να υποκρίνεσαι ότι τον βλέπεις μόνο φιλικά;

Από τη στιγμή που τα συναισθήματα που νιώθεις για μια φιλία αλλάζουν είναι δύσκολο να διαχειριστείς ορισμένες καταστάσεις. Νιώθεις διαφορετικά από πριν, τον βλέπεις διαφορετικά, ίσως χωρίς να το συνειδητοποιείς συμπεριφέρεσαι διαφορετικά και θέλεις διαφορετικά πράγματα από αυτά που σου προσφέρει μια φιλία. Τα συναισθήματα είναι τόσο έντονα, δεν μπορείς να τα εκφράσεις και το μόνο που υπάρχει είναι ο φόβος να μην αποκαλυφθούν, γιατί πιστεύεις ότι θα χάσεις ένα άτομο που μοιράζεσαι μια φιλία.

Γιατί όμως σε μια φιλία με άτομο του αντίθετου φύλου μπορεί τα φιλικά σου συναισθήματα να μετατραπούν σε ερωτικά;

Όταν έρχεσαι πιο κοντά με ένα άτομο και αναπτύσσεται περισσότερη οικειότητα, τον γνωρίζεις περισσότερο και βλέπεις και κάποιες κρυφές πτυχές του χαρακτήρα του, που μπορεί να προκαλέσουν περισσότερο θαυμασμό ή μπορεί να δεις κάποιες πιο ευαίσθητες πτυχές του άλλου.

Πώς καταλαβαίνεις ότι μια φιλία μετατρέπεται σε έρωτα;

Ορισμένα στοιχεία- ενδείξεις είναι: να μιλάς όλη την ώρα μαζί του, να περνάτε πολύ χρόνο μαζί, να νοιάζεσαι πολύ περισσότερο από ότι για τους υπόλοιπους φίλους σου και να χαίρεσαι πολύ όταν τον βλέπεις. Να ζηλεύεις όταν αλληλεπιδρά με άλλες γυναίκες ή όταν σου μιλά για άλλες γυναίκες, να μιλάς όλη την ώρα για αυτόν, να θέλεις να είναι το πρώτο άτομο που θα μιλήσεις όταν κάτι σου συμβεί, να θέλεις να μοιράζεσαι τα πάντα μαζί του, να τον θαυμάζεις πολύ περισσότερο από ότι κάποιο φίλο σου.

Και βλέπεις όλα αυτά, αλλά συνεχίζεις να προσπαθείς να πείσεις τον εαυτό σου: «είμαστε ΜΟΝΟ ΦΙΛΟΙ, δεν υπάρχει κάτι παραπάνω και δεν πρόκειται να συμβεί τίποτα μεταξύ μας». Η μόνη διέξοδος που υπάρχει είναι να επιλέξεις ανάμεσα στην έκφραση των συναισθημάτων που νιώθεις με το ρίσκο να καταστραφεί για πάντα η φιλία σας ή στη διατήρηση της φιλίας, αποσιωπώντας τα συναισθήματά σου, γνωρίζοντας όμως ότι τίποτα πλέον δεν είναι όπως πριν… 

Πόσο εμπιστεύομαι τον εαυτό μου;

"Η συνέχεια του ταξιδιού µας, ανεξάρτητα από το πού βρισκόμαστε
µπορεί πάντα να αποτελεί µια υπέροχη έκπληξη.
Μερικές φορές ίσως να έχει πόνο,
Άλλες πάλι ενθουσιασμό,
Αλλά πάντα νέες πιθανότητες
Για τον εαυτό µας ............. "

V. Satir, " Κατανόησε τον εαυτό σου"

Η εμπιστοσύνη που έχουμε προς τον εαυτό μας εκφράζεται μέσα από τη συμπεριφορά μας, τη γλώσσα μας, τον τρόπο που μιλάμε, που αντιμετωπίζουμε τους άλλους καθώς και μέσα από το σώμα μας. 

Η εμπιστοσύνη στον εαυτό μας χτίζεται μέσα από τους στόχους που εμείς οι ίδιοι θέτουμε και τελικά καταφέρνουμε να τους πραγματοποιήσουμε. Δεν αρκούν οι επιβραβεύσεις και οι επιβεβαιώσεις των άλλων. Χρειάζεται κυρίως η δική μας προσπάθεια: η επαφή με τον εαυτό μας και η σχέση που έχουμε μαζί του.

Μπορεί να φαίνεται πολύ εγωιστική αυτή η ενασχόληση, όμως, δεν είναι… γιατί χωρίς να αναπτύξουμε μια καλή σχέση με τον εαυτό μας δεν μπορούμε να κάνουμε σχέση με κανέναν άνθρωπο γύρω μας. Χωρίς εμπιστοσύνη και σεβασμό για τον εαυτό μας δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε και να σεβαστούμε κανέναν άλλο. Αν δεν τα βρούμε με τον εαυτό μας δεν μπορούμε να τα βρούμε με κανέναν άλλο…

Πώς καταλαβαίνουμε ότι έχουμε χαμηλά επίπεδα εμπιστοσύνης στον εαυτό μας;

Η συμπεριφορά μας καθορίζεται από τις σκέψεις και τη συμπεριφορά των άλλων ανθρώπων.

Προτιμούμε να παραμένουμε σε καταστάσεις και πράγματα που μας είναι οικεία και αποφεύγουμε να ρισκάρουμε.

Προσπαθούμε να καλύπτουμε τα λάθη μας και ελπίζουμε κανείς να μην τα παρατηρήσει.

Αναζητούμε κάθε ευκαιρία να εκθειάσουμε τις αρετές μας σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους.

Απορρίπτουμε τις φιλοφρονήσεις των άλλων λέγοντας ότι ο καθένας θα μπορούσε να το κάνει…

Τι σημαίνει έχω εμπιστοσύνη στον εαυτό μου;

Πιστεύω ότι μπορώ να κάνω το σωστό και πιστεύω ότι μπορώ να τα καταφέρω.

Δεν με επηρεάζει η κριτική και τα σχόλια των άλλων.

Βλέπω και αναγνωρίζω όλα όσα ήδη έχω καταφέρει, χωρίς να τα υποτιμώ ή να τα υποβιβάζω.

Αναγνωρίζω και γνωρίζω τα δυνατά μου σημεία και τα επιτεύγματά μου.

Λαμβάνω υπόψη τις ευκαιρίες και τους κινδύνους που μπορεί να αντιμετωπίσω παίρνοντας ένα ρίσκο.

Καθορίζω και προσδιορίζω τι είναι πιο σημαντικό για μένα και επιλέγω ανάλογα.

Καθορίζω τους στόχους μου και δεν αναλώνομαι σε σκέψεις, ιδέες και επιθυμίες των άλλων.

Τι κάνω αν δεν έχω εμπιστοσύνη στον εαυτό μου;

• Που είμαι και που θα ήθελα να είμαι;
• Πόσο αποφασισμένος είμαι να μπω στη διαδικασία δόμησης της εμπιστοσύνης στον εαυτό μου;
• Τι έχω καταφέρει ήδη στη ζωή μου και ποια είναι τα δυνατά μου σημεία;
• Ποιες είναι οι ευκαιρίες και οι απειλές με τις οποίες έχω έρθει αντιμέτωπος και πώς τα πήγα;
• Ποιοι είναι οι στόχοι μου και πώς θα φτάσω σε αυτούς; Είναι οι στόχοι μου μικροί και εφικτοί ώστε να μπορώ να τους επιτύχω και να αποδώσω την επιτυχία σε μένα;
• Πόσο πιστεύω ότι μπορώ να καταφέρω τον καθένα από αυτούς τους στόχους φτάνοντας στην επιτυχία;
• Ο προσδιορισμός και η ρύθμιση των στόχων είναι το πιο σημαντικό βήμα για να μπορέσουμε να βελτιώσουμε την εμπιστοσύνη στον εαυτό μας. Για να μπορέσουμε να εμπιστευτούμε τον εαυτό μας θα πρέπει να του δώσουμε την ευκαιρία να ρισκάρει, να δοκιμάσει και να προσπαθήσει.

Για την ανάπτυξη της εμπιστοσύνης στον εαυτό μας δεν ξεχνάμε ότι:

• Η μάθηση είναι πολύ σημαντική και θα πρέπει να είναι διαρκής.
• Παίζει ρόλο το πόσο καλά αισθανόμαστε με τον εαυτό μας –σωματικά και ψυχολογικά.
• Δεν είναι εγωιστικό να αναγνωρίζουμε τα επιτεύγματα και τα προτερήματά  μας.
• Το ρίσκο και η επαφή με το άγνωστο μας βοηθά να γνωρίζουμε νέες πτυχές του εαυτού μας και να αξιολογούμε τις ήδη υπάρχουσες.
• Τα πράγματα είναι όπως εμείς τα βλέπουμε και τα αντιλαμβανόμαστε.
• Ο καλύτερος ρόλος που μπορούμε να παίξουμε είναι ο ρόλος του πραγματικού μας εαυτού.
• Μπορούμε να δείξουμε εμπιστοσύνη και στο ένστικτό μας, ακούγοντας όσα έχει να μας πει.
• Ποτέ δεν είναι αργά για να κάνουμε ένα νέο ξεκίνημα στη ζωή μας, κάνοντας διαφορετικά πράγματα σήμερα.
• Χρειαζόμαστε γύρω μας ανθρώπους που μας κάνουν να είμαστε ο εαυτός μας, δηλαδή ανθρώπους που μας στηρίζουν και μας ενθαρρύνουν  να εκφράσουμε τον πραγματικό μας εαυτό.
• Επιλέγουμε να έρθουμε αντιμέτωποι με προκλήσεις και φόβους μας.
• Η ευτυχία και η αυτοαξία μας δεν εξαρτάται από την ύπαρξη μιας σχέσης ή την αξιολόγησή μας από κάποιο άλλο άτομο.
• Δοκιμάζουμε νέα μονοπάτια, ενώ λέμε όχι σε πράγματα που δεν μας εκφράζουν.