Διαβάζοντας το βιβλίο: Χρονοκαταφύγιο

Του Georgi Gospodinov

 

«Στο Χρονοκαταφύγιο ο Γκοσποντίνοφ με τρυφερότητα, χιούμορ και μοναδική ενσυναίσθηση παρατηρεί τη σύγχρονη Ευρώπη και δημιουργεί δύο παράλληλες χώρες: το παρελθόν και το μέλλον. 

 

Ο ΑΦΗΓΗΤΗΣ συναντά τον Γκαουστίν, έναν περιπλανώμενο στον χρόνο ταξιδιώτη, που έχει αποσυνδέσει τη ζωή του από τη σύγχρονη πραγματικότητα και έχει δημιουργήσει την "κλινική για το παρελθόν". Πρόκειται για ένα ίδρυμα που προσφέρει μια πρωτότυπη θεραπεία για τους πάσχοντες από Αλτσχάιμερ: κάθε όροφος αναπαράγει λεπτομερώς μια δεκαετία του περασμένου αιώνα. Οι ασθενείς χάνουν την αίσθηση του παρόντος και του μέλλοντος και μεταφέρονται πίσω στον χρόνο, ξεκλειδώνουν και αναβιώνουν τις αναμνήσεις τους.

Ο ΓΚΟΣΠΟΝΤΙΝΟΦ με την υπέροχα αποσπασματική γραφή του αποδεικνύει, ξανά, ότι μπορεί να μας ξαφνιάζει και να μας κρατά σε εγρήγορση. Τι σημαίνει άνοια, τι είναι το γήρας, πώς επιλέγει κανείς τον κόσμο που θα ζήσει αλλά και τι θα κρατήσει από τον εαυτό του πριν πεθάνει, τι σημαίνει Δύση και τι Ανατολή, πόσο απέχει το έθνος από τη μύγα; Τι είναι ο θάνατος;

ΣΥΝΔΥΑΖΟΝΤΑΣ την ειρωνεία και τη νοσταλγία, και εναλλάσσοντας διαφορετικά είδη γραφής ο συγγραφέας διερευνά το τέρας του παρελθόντος και πώς αυτό επηρεάζει μια ζωή με αβέβαιο μέλλον» (Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Το βιβλίο ασχολείται με τη δημιουργία μιας κλινικής για ασθενείς με Αλτσχάιμερ, όπου κάθε όροφος θα αναπαριστά μια διαφορετική δεκαετία του 20^ου αιώνα. Το παρελθόν αποτελεί αρχικά καταφύγιο μνήμης για όσους δεν μπορούν να ζήσουν στο παρόν, σταδιακά, όμως το εγχείρημα λαμβάνει ευρύτερες διαστάσεις: άνθρωποι χωρίς άνοια, αλλά και ολόκληρα κράτη, αρχίζουν να στρέφονται συνειδητά στο παρελθόν ως μια λύση απέναντι στην ανασφάλεια του παρόντος.  Το παρελθόν από τόπος παρηγοριάς, γίνεται ένας δρόμος φυγής  από τις ευθύνες του παρόντος.

Η μνήμη συνδέεται με την ταυτότητα. Όταν ο άνθρωπος χάνει τη μνήμη αποσυντίθεται, ενώ όταν εξιδανικεύεται, διαστρεβλώνει την πραγματικότητα που τον αφορά. Ένα ερώτημα που κυριαρχεί είναι: ποια μνήμη μας είναι απαραίτητη ώστε να υπάρχουμε; Επίσης, ο χρόνος παρουσιάζεται όχι ως μια γραμμική πρόοδος, αλλά ως μια τραυματική εμπειρία, όπου το παρόν είναι δύσκολο, το μέλλον φαίνεται αβέβαιο και το παρελθόν μοιάζει ασφαλές επειδή είναι ήδη γνωστό. Ο άνθρωπος προτιμά να βιώνει τον πόνο της μνήμης παρά να ζει με τον φόβο του αγνώστου.

"Δεν είναι παράξενο, μου είπε κάποτε ο Γκαουστίν, πάντα πεθαίνουν οι άλλοι, εμείς οι ίδιοι όμως ποτέ".

Ο συγγραφέας Georgi Gospodinov είναι ο μεγάλος νικητής του Διεθνούς Βραβείου Booker 2023, του σημαντικότερου λογοτεχνικού βραβείου, για το μυθιστόρημά του Χρονοκαταφύγιο.

 

Πηγή:

Georgi Gospodinov. 2021. Χρονοκαταφύγιο. Εκδόσεις Ίκαρος.

 

Νίκος Κουραβάνας & Ελένη Παπαδοπούλου, Ψυχολόγοι, MSc, MA.